Xuất bản năm 1776, cùng năm nước Mỹ tuyên ngôn độc lập, cuốn sách đặt nền tảng cho khái niệm “bàn tay vô hình” - nơi lợi ích cá nhân, nếu được vận hành trong môi trường tự do và minh bạch, có thể tạo nên lợi ích chung cho toàn xã hội.
Điểm đặc biệt ở bản dịch mới do Omega Plus phối hợp NXB Thế giới ấn hành, được TS Vũ Thành Tự Anh giới thiệu, là cách tiếp cận hiện đại, giúp người đọc Việt Nam thấy rõ hơn tính thời sự của một cuốn sách hơn 200 năm tuổi. Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển mình với chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức - tư tưởng của Adam Smith về vai trò của thể chế, năng suất lao động và đạo đức công dân càng trở nên sống động.
“Sự thịnh vượng của các quốc gia” không chỉ bàn về của cải, mà sâu xa hơn là bàn về “trật tự xã hội” - nơi mỗi con người, bằng lao động, sáng tạo và trách nhiệm của mình, góp phần hình thành một quốc gia hưng thịnh. Adam Smith cho rằng, không thể có một nền kinh tế mạnh nếu xã hội không được vận hành trên nền tảng đạo đức và niềm tin. Câu hỏi “Điều gì khiến một quốc gia thịnh vượng?” vì thế không chỉ nằm ở con số GDP, mà ở cách con người hành xử với nhau, với cộng đồng và với nhà nước.
Điều đáng chú ý là A.Smith đã nhìn thấy sức mạnh của “phân công lao động” - yếu tố then chốt giúp tăng năng suất, tạo ra sự chuyên môn hóa và thúc đẩy sáng tạo. Từ một xưởng ghim nhỏ đến cả một nền kinh tế, khi con người được tự do làm điều mình giỏi nhất, xã hội sẽ tiến nhanh hơn. Chính tư tưởng này là gốc rễ của nền kinh tế thị trường hiện đại, và cũng là động lực thúc đẩy cải cách thể chế - như một khuyến nghị cho Việt Nam hôm nay.
Ở góc nhìn Việt Nam, “Sự thịnh vượng của các quốc gia” gợi mở nhiều suy ngẫm cho giai đoạn đất nước đang chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Khi chúng ta bàn về phát triển bền vững, nhà nước kiến tạo, hay kinh tế số, thì những luận điểm của Adam Smith về vai trò của tự do cá nhân, cạnh tranh lành mạnh, và đạo đức công vụ vẫn là kim chỉ nam. Không thể có xã hội thịnh vượng nếu thiếu nền tảng niềm tin và pháp quyền - điều mà chính Adam Smith từng khẳng định “đạo đức là xi-măng của trật tự xã hội”.
Tác phẩm này vì thế không chỉ dành cho những ai học kinh tế, mà còn cho những người muốn hiểu bản chất của sự phát triển. Đọc Smith hôm nay, chúng ta thấy được hành trình đi tìm “sự thịnh vượng” không chỉ là câu chuyện của thế kỷ XVIII, mà vẫn là bài toán của thế kỷ XXI - nơi con người, tự do và đạo đức vẫn là ba trụ cột bền vững nhất của một quốc gia.
