Những thông báo lạnh lùng ấy đẩy cư dân vào cảnh phải gửi xe ngoài trời, vừa bất tiện vừa thiếu an toàn. Nghịch lý ấy phơi lộ thực trạng khi giao thông xanh tăng tốc thì hạ tầng và tiêu chuẩn an toàn vẫn đứng yên.
Tầng hầm thành điểm nóng
Sáng sớm ngày 3/12/2025, tại sảnh tòa nhà HH Linh Đàm (phường Hoàng Liệt, Hà Nội), không khí đượm một nỗi lo lắng chung. HH Linh Đàm được biết đến là chung cư đông dân nhất Thủ đô, với khoảng 9.000 căn hộ, tương đương 30.000-35.000 cư dân sinh sống vừa nhận được thông báo từ Ban quản lý: Từ 1/2/2026, sẽ ngưng hoàn toàn việc trông giữ xe điện (xe máy điện, xe đạp điện) ở tầng hầm. Những xe điện đã gửi trước thời điểm hiện tại vẫn được giữ tạm; nhưng từ tháng 2 tới, sẽ không còn “bãi đỗ an toàn” nào bên trong tòa nhà.
Đối với nhiều hộ gia đình đang sống tại đây, thông báo ấy như một cú sốc. Với họ, xe điện là lựa chọn thiết thực, phù hợp cuộc sống đô thị: nhẹ nhàng, tiết kiệm, thân thiện môi trường. Chị Nguyễn Thị Liễu (45 tuổi, cư dân tòa HH2A) - một trong những người dùng xe máy điện chia sẻ: “Tôi bất bình vì sự thiếu đồng bộ trong các chính sách, khi tòa nhà cấm giữ xe điện dưới hầm nhưng sắp tới nhiều tuyến phố nội đô lại cấm xe xăng. Tôi mua xe máy điện hợp pháp, đóng bảo hiểm đầy đủ, lại không được để ở hầm tòa nhà mình”.
Câu chuyện tại HH Linh Đàm không phải là ngoại lệ. Ở TP Hồ Chí Minh, tòa nhà Tan Phuoc Apartment cũng từng phát thông báo từ 23/7/2025: “không nhận giữ bất kỳ xe điện nào (xe đạp điện, xe máy điện, xe ô-tô điện) dưới tầng hầm”.
Việc nhiều chung cư ra thông báo cấm xe máy, xe đạp điện đã khiến cư dân “chia phe”. Một nhóm ủng hộ, cho rằng tầng hầm chật chội, nguy cơ cháy nổ từ pin trôi nổi khiến họ bất an; an toàn tập thể phải đặt lên trước. Nhóm còn lại phản đối vì cho rằng lệnh cấm quá đột ngột, ảnh hưởng quyền lợi của những người đã chọn xe điện vì tiết kiệm, thuận tiện và thân thiện môi trường.
PGS, TS Đỗ Văn Dũng, Phó Chủ tịch Hội Ôtô - Máy động lực TP Hồ Chí Minh nhận định nỗi sợ chủ yếu xuất phát từ hạ tầng sạc thiếu thốn và chất lượng pin trôi nổi khó kiểm soát. Với chung cư cũ, ông cho rằng giải pháp hợp lý nhất là quy hoạch khu sạc ngoài trời có mái che, trang bị cảm biến nhiệt để giảm rủi ro. Ông Dũng nhấn mạnh: “Về lâu dài, cơ quan quản lý nên nghiên cứu mô hình đổi pin như một số nước tiên tiến, thay vì sạc trực tiếp trong khu dân cư”.
Vì sao nhiều chung cư quyết định cấm gửi xe điện? Không phải vì “ghét” xe xanh, mà áp lực từ ba nỗi lo thực tế đè nặng. Trước hết là nguy cơ cháy nổ - pin lithium-ion của xe điện có thể phát sinh sự cố khi sạc hoặc bảo quản không đúng quy cách và khi xảy ra trong không gian kín, hậu quả sẽ rất nhanh và rất nặng; tiếp đó là thiếu hạ tầng phù hợp bởi nhiều tòa nhà cũ được thiết kế từ thời chưa có xe điện nên không có khu đỗ riêng cho xe dùng pin, thiếu hệ thống thông gió, thiếu giải pháp chữa cháy chuyên biệt và cũng không có trạm sạc đạt tiêu chuẩn. Và cuối cùng là tầng hầm dễ “quá tải” khi số lượng phương tiện, cả xăng lẫn điện, tăng đột biến - chính lý do này được Ban quản lý HH Linh Đàm viện dẫn khi tạm ngưng nhận giữ xe máy điện.
Những lo ngại ấy không hề vô cớ. Sau vụ cháy tại một chung cư mini trên phố Khương Hạ (quận Thanh Xuân (cũ), Hà Nội) đêm 12/9/2023, cơ quan chức năng cũng đã yêu cầu di dời xe điện khỏi các hầm, lối thoát để giảm thiểu nguy cơ. Trên bề mặt, các quyết định cấm đoán xuất phát từ mong muốn bảo vệ an toàn; song nhiều chuyên gia và cư dân nhắc lại một điều rõ ràng: cấm hoàn toàn chỉ là biện pháp ngắn hạn, không thể thay thế một chiến lược lâu dài gồm chuẩn hóa hạ tầng và quản lý chuyên nghiệp.
Nhìn ở quy mô đô thị, làn sóng các ban quản lý “đóng cửa xe điện” thực chất phản ánh một lỗ hổng lớn trong hệ thống tiêu chuẩn xây dựng hiện hành. Theo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019, Hà Nội là địa phương có tỷ lệ cư dân sống trong chung cư cao nhất cả nước, đạt 12,9%. Thế nhưng, các tòa chung cư hiện hữu được thiết kế và xây dựng dựa trên QCVN 04:2021/BXD, chưa có nội dung liên quan trạm hoặc trụ sạc xe điện, không có yêu cầu về thông gió, thoát khói riêng cho khu vực đặt xe dùng pin, cũng không đề cập đến khoảng cách an toàn giữa xe điện và xe xăng. Khi tiêu chuẩn chưa theo kịp thực tế, tầng hầm - vốn chỉ được thiết kế như nơi để xe nói chung - trở thành “điểm nghẽn” trong toàn bộ chiến lược giao thông xanh của thành phố.
Việc cấm xe điện có thể giúp một tòa nhà giảm rủi ro trước mắt, nhưng “cái giá” lại rơi vào cư dân - những người được khuyến khích chuyển sang phương tiện sạch giờ bỗng không còn chỗ để gửi xe ngay chính nơi họ sinh sống. Theo Điều 144, Luật Nhà ở 2023, khu vực để xe phải phục vụ chủ sở hữu mà không phân biệt loại phương tiện. Nếu tòa nhà muốn thiết kế khu vực sạc xe điện thì phải đáp ứng tiêu chuẩn, nhưng không có quy định nào cho phép chung cư tự ý cấm toàn bộ xe điện.
Đại tá Ngô Văn Xiêm, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường đại học Phòng cháy chữa cháy (PCCC) nhận định việc Ban quản lý chung cư không cho gửi xe điện dưới hầm là “đẩy khó” cho cư dân. Ông cho rằng bảo đảm an toàn cháy nổ không nằm ở biện pháp cấm đoán, mà ở quy chuẩn rõ ràng và cách bố trí phù hợp: khu vực sạc pin nếu đặt trong hầm phải được cách ly hoàn toàn với bãi xe xăng bằng tường ngăn và các giải pháp kỹ thuật; để lẫn hai loại phương tiện trong cùng một không gian kín mới thật sự là nguy cơ.
Hơn nữa, trong khi Nhà nước đang khuyến khích mạnh mẽ phương tiện sạch, từ xe máy điện đến ô tô điện, việc một tòa chung cư đông dân như HH Linh Đàm cấm xe điện rõ ràng đi ngược chủ trương.
Không phải ngẫu nhiên, ngày 4/12/2025, UBND phường Hoàng Liệt đã yêu cầu Ban quản lý HH Linh Đàm hủy bỏ quyết định cấm, khẳng định lệnh cấm là không phù hợp pháp luật, trừ khi có yêu cầu từ cơ quan thẩm quyền. Phường cũng yêu cầu tăng cường tuần tra, bảo dưỡng hệ thống PCCC nếu tiếp tục nhận xe điện.
Từ thực tế ở HH Linh Đàm hay nhiều chung cư khác có thể thấy lệnh cấm gửi xe điện gây ra hàng loạt hệ lụy: cư dân mất điểm đỗ an toàn và buộc phải gửi xe ở bãi đất trống hoặc sân chung, nơi mưa nắng dễ làm hỏng xe; xoay xở tìm chỗ sạc, sống trong cảnh bất an, thậm chí có người đã tính chuyện bán xe để quay lại dùng xe xăng. Quan trọng hơn, việc cấm đoán đi ngược chính sách giao thông xanh mà Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đang theo đuổi nhằm giảm phát thải.
Từ lệnh cấm đến chuẩn hóa
Giải pháp được các chuyên gia nhấn mạnh là phải chuyển từ tư duy “cấm” sang “quản lý-chuẩn hóa-hỗ trợ”: thay vì đóng cửa xe điện, cần mở ra một hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế vận hành an toàn. Trước hết, phải có bộ tiêu chuẩn bắt buộc cho khu gửi - sạc xe điện trong chung cư: từ diện tích bố trí, hệ thống thông gió, khoảng cách an toàn với xe xăng đến mức chịu tải điện và giải pháp chống cháy lan. PGS, TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông Vận tải, Trường đại học Việt Đức cho rằng: “Muốn dùng được xe điện trong đô thị thì phải chuẩn hóa tầng hầm. Không có tiêu chuẩn thì không thể yêu cầu tòa nhà tự lo. Cùng với đó phải có lộ trình cải tạo cho chung cư cũ”. Cho rằng cần có bước quá độ, ông Nguyễn Khánh Nguyên, chuyên gia hạ tầng, đề xuất mô hình cho phép các tòa nhà cũ lắp đặt dần hệ thống sạc công suất thấp dưới sự giám sát, thay vì phải nâng cấp toàn bộ ngay lập tức.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Việt Long cho biết ,Sở cũng sẽ kiến nghị các bộ Xây dựng, Công thương, Khoa học công nghệ căn cứ chức năng, nhiệm vụ sớm ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn nơi đỗ xe tại tầng hầm nhà chung cư nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối về PCCC.
Một trụ cột khác là thống nhất cơ chế quản lý, chuyển từ “cấm” sang “phân vùng an toàn”: các tòa nhà có thể tách khu để xe xăng và xe điện như mô hình Singapore hay Bắc Kinh (Trung Quốc), đi kèm quy định kiểm định pin định kỳ, loại sạc được phép dùng, cảm biến nhiệt, báo cháy chuyên dụng và hệ thống camera giám sát khu vực sạc. Cuối cùng, Nhà nước cần hỗ trợ chi phí chuyển đổi hạ tầng, tương tự Anh hay Trung Quốc, nơi ngân sách hoặc Quỹ môi trường góp phần tài trợ thiết bị PCCC, hệ thống điện và đường dây cho các tòa chung cư cũ để giúp chủ đầu tư và ban quản lý không còn “ngại” làm mới tầng hầm.
Nếu muốn người dân thật sự chuyển đổi sang phương tiện xanh, điều cần làm không phải ban hành lệnh cấm mà là mở đường - theo đúng nghĩa đen - bằng những tầng hầm an toàn, sẵn sàng cho tương lai giao thông xanh.
