Sau đợt mưa lũ đặc biệt lớn năm 2025, trên địa bàn xuất hiện nhiều điểm sạt lở, ngập lụt lâu ngày, hàng trăm gia đình lâm vào cảnh khó khăn, không có khả năng tự bố trí nơi ở mới, mong muốn được tái định cư để bảo đảm an toàn.
Chỗ ở mới an toàn, hạ tầng đồng bộ
Đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi tỉnh Thái Nguyên thường cư trú, sinh sống dưới sườn núi, cạnh suối, nhưng do biến đổi khí hậu, mưa lũ cực đoan, dồn dập những năm gần đây gây sạt lở, lũ quét bất thường, đe dọa tính mạng, tài sản người dân.
Trước nguy cơ sạt lở, Thái Nguyên đầu tư gần 15 tỷ đồng xây dựng khu tái định cư cho đồng bào H’Mông ở xóm Liên Phương, xã Văn Lăng, quy mô diện tích hơn 2ha với hạ tầng là đường giao thông, công trình cấp điện, cấp nước để di chuyển 29 hộ dân đến sinh sống.
Năm 2025, Khu tái định cư xóm Liên Phương hoàn thành, được sự giúp đỡ của dân quân, chính quyền địa phương, một số hộ dân đã hoàn thiện nhà ở, chuyển đến khu tái định cư sinh sống ổn định trước Tết Nguyên đán 2026; số còn lại sẽ làm xong nhà, phấn đấu chuyển đến nơi ở mới trước mùa mưa bão tới.
Anh Ngô Văn Phùng vui mừng cho biết: “Từ trên núi cao chuyển đến khu tái định cư Liên Phương làm ngôi nhà kiên cố với diện tích 60 m², có điện, nước, đường đi lại thuận lợi, con em có chỗ học hành, ổn định cuộc sống lâu dài, nên gia đình rất yên tâm. Mỗi khi có mưa lớn, chúng tôi không phải nơm nớp canh chừng sạt lở để sơ tán như trước nữa. Người dân trân trọng, biết ơn sự quan tâm của tỉnh, của xã”.
Trước đây, người dân xóm Tân Kim, xã Thần Sa làm nhà ở hai bên suối, dưới chân núi, lấy lòng suối làm đường đi lại, nguy cơ lũ ống, lũ quét, sạt lở uy hiếp tính mạng, tài sản.
Tỉnh đã đầu tư gần 60 tỷ đồng xây dựng khu tái định cư xóm Tân Kim với các hạng mục san gạt mặt bằng, xây dựng các công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông nội bộ, cấp điện, nước, cây xanh được xây dựng hoàn thành năm 2025 để chuyển 84 hộ là đồng bào dân tộc Dao đến sinh sống, có nơi ở mới an toàn.
Thái Nguyên (gồm cả Bắc Kạn trước đây) đã thực hiện 16 dự án bố trí ổn định dân cư vùng bị sạt lở, lũ ống, lũ quét. Trong đó, có chín dự án xây dựng khu tái định cư tập trung với đầy đủ hạ tầng thiết yếu để bố trí chỗ ở cho 295 hộ dân; bảy dự án ổn định tại chỗ, xen ghép, bố trí ổn định cho gần 1.000 hộ dân.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Triệu Đức Văn cho biết: “Địa hình hiểm trở, nhiều sông suối, dân cư sinh sống phân tán trên sườn núi, trong điều kiện biến đổi khí hậu phức tạp, mưa lớn cực đoan nên nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét ở Thái Nguyên rất cao. Những năm qua, chúng tôi chủ trương xây dựng các khu tái định cư, bố trí tái định cư xen ghép nhằm tránh lũ ống, lũ quét, sạt lở gắn với ổn định, sắp xếp lại dân cư để có điều kiện thuận lợi đầu tư hạ tầng giao thông, điện, nước đồng bộ, giảm chi phí đầu tư từ ngân sách”.
Nỗ lực bảo vệ người dân
Ở phía nam tỉnh Thái Nguyên, tình trạng ngập lụt, sạt lở bờ sông diễn ra ngày càng nghiêm trọng, người dân hai bên sông Cầu chịu ảnh hưởng nặng nề, nếu không đầu tư công trình kè chống xói lở bờ sông trước đó thì thiệt hại về người, nhà cửa, tài sản, hạ tầng, mất đất sản xuất diễn ra rất khó lường.
Điển hình là 18 hộ dân ở xóm Thanh Đàm, xã Phú Bình cư trú bên bờ sông Cầu bị sạt lở sát nhà, có nguy cơ bị lũ cuốn trôi, tỉnh đã đầu tư 25 tỷ đồng triển khai dự án xây dựng kè khắc phục sạt lở hoàn thành năm 2025.
Nếu công trình này không được xây dựng kịp thời thì bão số 11 (tháng 10/2025) gây mưa lũ chưa từng có, nước chảy xiết đã “xóa sổ” điểm dân cư này.
Tương tự, dự án kè khắc phục khẩn cấp tình trạng sạt lở bờ sông Cầu bảo vệ khu dân cư Tân Phú, phường Trung Thành với số vốn 110 tỷ đồng được xây dựng kịp thời nên đã giữ ổn định bờ hữu sông Cầu; phòng, tránh và giảm thiệt hại, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản và cơ sở hạ tầng cho 450 hộ dân trong các đợt lũ đặc biệt lớn do bão Yagi (tháng 9/2024) và bão số 11 (tháng 10/2025) gây ra.
Cùng với việc xây dựng kè chống sạt lở bờ sông Cầu khu vực Tân Phú, tỉnh đầu tư Khu tái định cư Tân Phú, phường Tân Phú, nay là phường Trung Thành để di dời 55 hộ dân ngoài đê sông Cầu thường xuyên bị lũ ngập sâu, nước chảy xiết.
Năm 2025, nhiều cơn bão gây mưa lũ rất lớn, nhất là bão số 11 gây mưa, lũ lụt kinh hoàng trên diện rộng chưa từng có, trên địa bàn tỉnh lại xuất hiện nhiều điểm sạt lở bờ sông, sạt lở điểm dân cư, ngập lụt kéo dài làm đời sống người dân khó khăn bộn bề.
Điển hình là mưa đặc biệt lớn sau bão số 11 làm 40 hộ dân ở thôn Kim Vân, xã Văn Lang bị lũ lụt ngập sâu, trong đó có gần 30 hộ ngập lút mái nhà trong cả tháng trời, phải sơ tán đến nơi ở tạm, đi lại ách tắc, đời sống khốn khổ, cần tái định cư để ổn định cuộc sống lâu dài.
Theo ông Văn, thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh, thời gian gần đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các sở, ngành liên quan đi kiểm tra, rà soát thực tế, tổng hợp toàn tỉnh cần đầu tư mười dự án tái định cư cấp bách để di dời, bố trí ổn định dân cư vùng bị ngập úng, lũ ống, lũ quét, sạt lở cho khoảng 315 hộ dân với tổng kinh phí khoảng 280 tỷ đồng.
Tuy nhiên, do ngân sách địa phương có hạn nên chỉ bố trí được một phần, số còn lại tỉnh đề nghị ngân sách trung ương hỗ trợ.
Người dân đang phải đối mặt với sạt lở, lũ lụt, lũ ống, lũ quét mong muốn sớm được thực hiện các dự án tái định cư mang tính cấp bách để di dời, bảo đảm an toàn, ổn định đời sống lâu dài.
