Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao và yếu tố cạnh tranh từ thị trường, đòi hỏi người trồng bưởi đỏ nơi đây cần một hướng đi mới để bảo vệ, giữ thương hiệu bền vững.
Tân Lạc hiện có hơn 80% diện tích là đồi núi, độ cao trung bình từ 300 đến 400 m so với mực nước biển. Đất đồi ở đây dày, tơi xốp, giàu dinh dưỡng, khả năng thoát nước tốt, sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn. Vùng đất Tân Lạc được thiên nhiên ưu đãi để trồng cây bưởi đỏ. Chính những điều kiện tự nhiên đặc thù ấy đã tạo nên quả bưởi có múi hồng đỏ, tép mọng nước, dễ tách, vị ngọt dịu, thanh mát, không đắng, mang hương vị riêng.
Từ năm 2010, trên khắp các triền đồi, bưởi đỏ được nhân rộng và phát triển mạnh, trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp nhiều hộ dân vươn lên thoát nghèo, đổi đời. Điển hình trong quá trình xây dựng thương hiệu vào năm 2017, khi bưởi đỏ Tân Lạc được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận là nhãn hiệu tập thể.
Đây không chỉ là sự khẳng định về chất lượng mà còn mở cánh cửa để đặc sản địa phương vươn ra thị trường rộng lớn hơn. Năm 2022, giá trị thu hoạch trung bình từ cây bưởi đỏ đạt khoảng 194 triệu đồng/ha, một số nơi có diện tích thâm canh cao đạt gần 300 triệu đồng/ha.
Tuy nhiên, vòng quay khắc nghiệt của thị trường đã khiến “thời hoàng kim” của bưởi đỏ Tân Lạc không kéo dài như kỳ vọng. Đặc biệt tầm 3 năm trở lại đây, thị trường tiêu thụ gặp khó khăn, giá bưởi liên tục sụt giảm. Lợi nhuận thấp, đầu ra bấp bênh khiến nhiều nông hộ đã nản chí, bỏ bê chăm sóc, thậm chí chặt bỏ cây bưởi đỏ để chuyển sang trồng keo. Cả vùng đất bưởi với tổng diện tích hơn 1.000 ha từng sôi động bậc nhất miền bắc, lâm vào cảnh khó khăn, trái cây không tìm được đầu ra...
Theo những người gắn bó lâu năm với cây bưởi, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở thị trường mà còn ở ý thức sản xuất. Khi thương hiệu đã được định hình, con đường duy nhất để bưởi đỏ Tân Lạc tồn tại và phát triển bền vững là sản xuất sạch, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, đồng đều về chất lượng. Những năm qua, các hợp tác xã, tổ hợp tác đã kiên trì theo đuổi hướng đi này, dù phải đối mặt với không ít khó khăn trong việc kết nối thị trường, tham gia hội chợ, tìm đầu ra ổn định.
Năm 2022, lô bưởi đỏ Tân Lạc đầu tiên với sản lượng hơn 7 tấn chính thức được xuất khẩu sang thị trường Anh. Lô hàng này do các thành viên của hợp tác xã sản xuất, chế biến và tiêu thụ bưởi đỏ Tân Lạc sản xuất, đóng gói và được vận chuyển bởi Công ty cổ phần nông nghiệp hữu cơ FUSA.
Các chuyên gia nông nghiệp đánh giá: Tỉnh Hòa Bình (cũ) là địa phương đầu tiên của miền bắc đưa được quả bưởi sang tiêu thụ tại các thị trường khó tính như châu Âu, châu Mỹ. Đây là dấu mốc quan trọng, cho thấy bưởi đỏ Tân Lạc hoàn toàn chinh phục những thị trường khó tính nếu được sản xuất, kiểm soát chất lượng bài bản, có sự chung tay nỗ lực, đồng lòng của người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, sự quan tâm sát sao của các cấp chính quyền.
Sau thành công của lô hàng nêu trên, các hợp tác xã, tổ hợp tác như: Tân Phong, Tân Đông, Mãn Đức, Organic Hopefarm, Tân Hương 1 đã tích cực củng cố lại tổ chức sản xuất, giám sát chặt chẽ quy trình canh tác, nâng cao chất lượng sản phẩm. Năm 2023, bưởi đỏ Tân Lạc đạt hơn 1.000 tấn xuất sang thị trường Mỹ, Anh, EU và New Zealand.
Năm 2024 và 2025, cùng với sản phẩm bưởi da xanh, bưởi đỏ Tân Lạc tiếp tục có những chuyến hàng cập bến thị trường EU. Những con số nêu trên khẳng định: Nếu kiên trì hướng đi đúng, chuyên tâm chăm sóc đúng quy trình, bảo đảm tuân thủ kỹ thuật và chất lượng thì bưởi đỏ Tân Lạc hoàn toàn tự tin đến với những thị trường khó tính, được bày bán trong các siêu thị lớn của nước ngoài.
Đồng chí Phạm Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Lạc cho biết: Để bảo đảm chất lượng và giữ thương hiệu bưởi đỏ, xã chủ trương tuyên truyền, vận động người dân đầu tư, thâm canh áp dụng khoa học-kỹ thuật trồng tiên tiến, nâng cao năng suất, bảo đảm chất lượng trái bưởi đỏ. Cùng với đó, xã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường có đánh giá, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng canh tác bưởi cho nông dân.
Địa phương đã xây dựng vườn ươm cây giống trên cơ sở bảo tồn được giống cây đầu dòng bưởi Tân Lạc, thay thế diện tích bưởi thoái hóa, chất lượng kém. Tân Lạc ưu tiên phát triển các mô hình vườn mẫu, công tác bảo quản, sơ chế sản phẩm, bảo vệ nhãn hiệu tập thể hàng hóa, phấn đấu xây dựng văn bằng bảo hộ Chỉ dẫn địa lý sản phẩm bưởi Tân Lạc.
Để bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu, sản phẩm nông nghiệp cần phải có mã số vùng trồng, đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm. Tân Lạc đã tích cực tuyên truyền, hỗ trợ người dân, hợp tác xã... đề ra các giải pháp tốt nhất bảo đảm chất lượng, mẫu mã bưởi nhằm giữ gìn thương hiệu.
Tuy nhiên để hiệu quả hơn nữa, địa phương rất cần sự hỗ trợ của các sở, ngành nhằm quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung, áp dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu; xây dựng các mô hình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế (GlobalGAP), nông nghiệp thông minh, ứng dụng công nghệ cao để tạo ra nguồn nông sản có số lượng lớn, chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh.
Giữ gìn thương hiệu bưởi đỏ Tân Lạc không chỉ giữ một loại nông sản mà còn là giữ sinh kế cho người dân, giữ uy tín cho một vùng đất, và rộng hơn giữ gìn mối liên kết bền chặt giữa phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa bản địa.
Khi cây bưởi đỏ tiếp tục được chăm sóc đúng cách, thương hiệu được bảo vệ bằng chất lượng, sự quan tâm sát sao của các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người nông dân đồng hành trên con đường thương mại, chắc chắn bưởi đỏ Tân Lạc sẽ vươn xa hơn.
