Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc, nằm ở phía bắc tỉnh, có diện tích hơn 3.980 ha, trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 2.500 ha. Theo Giám đốc Khu bảo tồn Lường Quốc Hải, diện tích rộng, địa hình phức tạp, chia cắt mạnh trong khi Ban quản lý chỉ có 12 người, không thể bảo đảm an toàn cho toàn bộ diện tích.
Do đó, thời gian qua, Ban quản lý chủ động ứng dụng công nghệ để theo dõi, giám sát rừng bằng thiết bị bay không người lái, hệ thống định vị GPS, bản đồ số, ảnh vệ tinh.
Cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng Nguyễn Việt Anh cho biết, việc sử dụng các phần mềm như Vtool, MapInfo và GPS cầm tay giúp xác định vị trí, biến động rừng, hỗ trợ lập biên bản điện tử tại hiện trường. Thay vì ghi chép thủ công, cán bộ cập nhật dữ liệu, hình ảnh và thông tin hiện trường ngay lập tức trên hệ thống.
Nhờ ứng dụng công nghệ, Ban quản lý Khu bảo tồn đã phát hiện, xử lý sớm các điểm nguy cơ cháy rừng, không để cháy lan. Dữ liệu rừng được số hóa, cập nhật kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác báo cáo, quản lý.
Theo cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng Phùng Thị Thu, việc sử dụng bản đồ số và ảnh vệ tinh giúp cập nhật nhanh ranh giới, diện tích rừng đặc dụng, rừng tự nhiên và vùng đệm. Công nghệ này giúp giảm 30-40% số khối lượng công việc thủ công, rút ngắn thời gian tuần tra còn một nửa và nâng cao độ chính xác.
Hạt Kiểm lâm số 3 đang quản lý nhiều diện tích rừng tại các xã Bằng Vân, Nà Phặc, Ngân Sơn... Đây là khu vực thường xuyên có nguy cơ cao cháy rừng vì thông, loại cây có tinh dầu dễ bắt lửa được trồng phổ biến.
Theo Hạt trưởng Đoàn Việt Hưng, thay vì bản đồ giấy, đơn vị sử dụng phần mềm MapInfo và FRMS (phần mềm chuyên ngành) để cập nhật theo dõi diễn biến rừng. Trên điện thoại thông minh, cán bộ kiểm lâm cài đặt phần mềm Vtools, FRMS Mobile để đo khoảng cách, diện tích trực tiếp trên bản đồ, xác định vị trí hiện tại và hướng nhìn thực tế. Phần mềm còn giúp nhập dữ liệu, lưu ảnh thực địa, chia sẻ dữ liệu và xuất file nhanh, sử dụng giải đoán ảnh vệ tinh để phát hiện sớm các vụ phá rừng, cháy rừng.
Hạt Kiểm lâm số 10 đang quản lý, bảo vệ hơn 46.000 ha rừng trên địa bàn các xã Chợ Mới, Thanh Thịnh, Yên Bình, Tân Kỳ, Thanh Mai. Đây là địa bàn thường xảy ra cháy vào mùa khô. Nhờ ứng dụng công nghệ, Hạt Kiểm lâm đã lắp đặt biển báo cháy rừng tự động. Thông qua việc thu thập và xử lý dữ liệu khí tượng (nhiệt độ, độ ẩm), biển báo kịp thời đưa ra cấp cảnh báo, người quản lý có thể điều khiển biển thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh.
Việc ứng dụng công nghệ giúp tăng độ chính xác trong cập nhật ranh giới, quy hoạch và số hóa dữ liệu. Trước đây, để cập nhật, kiểm lâm phải sử dụng GPS cầm tay và bản đồ giấy thì hiện tại, qua phần mềm FRMS, kết hợp ứng dụng MapInfo, Global Mapper đã có thể nhanh chóng chuyển thành bản đồ file ảnh, gắn tọa độ, theo dõi trực tiếp trên điện thoại thông minh từng lô rừng, có thể khoanh vẽ từng lô lên bản đồ số khi đi thực địa.
Vừa qua, tỉnh đã triển khai ứng dụng phần mềm SMART Connect trong tuần tra, kiểm tra hiện trường và giám sát đa dạng sinh học. Đây là công cụ cho phép thu thập, lưu trữ, phân tích, chia sẻ dữ liệu từ hoạt động tuần tra bảo vệ rừng. Thông qua thiết bị di động, lực lượng bảo vệ rừng, tổ tuần tra ghi nhận vị trí GPS, chụp ảnh, thu thập thông tin liên quan đến hiện trạng rừng, dấu vết động vật quý... Các dữ liệu này được truyền trực tuyến về hệ thống trung tâm.
Công nghệ giúp tăng tính chính xác, kịp thời, nâng cao năng lực quản lý rừng, giảm áp lực cho lực lượng bảo vệ rừng, liên kết chặt chẽ đơn vị quản lý với các cơ quan chuyên môn và cộng đồng.
Năm 2025, nhờ ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, Chi cục Kiểm lâm đã chủ động cập nhật gần 300 điểm cháy trên hệ thống cảnh báo vệ tinh, kịp thời xác minh, xử lý, không để xảy ra cháy lớn. Toàn tỉnh phát hiện hơn 370 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp, giảm so với năm 2024.
Ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số đã giúp tỉnh Thái Nguyên quản lý, bảo vệ rừng, nhất là rừng tự nhiên và rừng đặc dụng hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình này còn nhiều thách thức như: Trang thiết bị công nghệ chưa được đầu tư đồng bộ trong khi thời tiết, khí hậu khắc nghiệt ảnh hưởng tới độ bền của trang thiết bị; nguồn ảnh viễn thám chất lượng chưa cao, gây khó khăn cho phân tích, đánh giá hiện trạng rừng...
Để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ, Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên tiếp tục đầu tư các trang thiết bị, máy móc, công cụ; tăng cường tập huấn, đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ cho kiểm lâm viên và các tổ tuần rừng; sử dụng, khai thác hiệu quả các ứng dụng được Cục Kiểm lâm chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện.
