Chung tay khắc phục hậu quả bom mìn - không để ai bị bỏ lại phía sau

Cùng dự, có Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Quốc phòng; lãnh đạo một số bộ, ngành, cơ quan Trung ương; các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học. Hội nghị được truyền trực tuyến đến điểm cầu Ủy ban nhân dân 23 tỉnh, thành phố.

Hội nghị do Ban Chỉ đạo quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn và chất độc hóa học sau chiến tranh ở Việt Nam (Ban Chỉ đạo 701) tổ chức, là diễn đàn quan trọng nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành; các nước, các tổ chức quốc tế.

Hội nghị đánh giá kết quả và sự nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn vật nổ trong hơn 15 năm qua và đề xuất với Chính phủ Chương trình giai đoạn tiếp theo.

Tại Hội nghị, đại diện cho các bộ, ngành, các tỉnh, thành phố; Đại sứ quán, tổ chức quốc tế đã trình bày tham luận tâm huyết, đánh giá nhất trí cao báo cáo và chương trình tiếp theo cũng như sự quan tâm đầu tư nguồn lực của Chính phủ; thể hiện rõ trách nhiệm của các nước, các tổ chức trong và ngoài nước trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn vật nổ sau chiến tranh ở Việt Nam: “Chung tay khắc phục hậu quả bom mìn - không để ai bị bỏ lại phía sau” một công việc mang ý nghĩa nhân đạo, nhân văn sâu sắc.

Với mục tiêu xây dựng Việt Nam sớm trở thành một quốc gia phát triển, bảo đảm an toàn tính mạng cho nhân dân, mang lại môi trường an toàn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội mang tính bền vững; ngày 21/4/2010, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình Hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2010-2025 (Chương trình 504) với các mục tiêu, giải pháp và giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.

Bộ Quốc phòng - với vai trò là Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo đã tham mưu Chính phủ chỉ đạo các cơ quan xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, làm cơ sở triển khai công tác khắc phục hậu quả bom mìn vật nổ sau chiến tranh một cách đồng bộ, phù hợp các tiêu chuẩn quốc tế.

Trong đó, Bộ Quốc phòng đã chủ trì soạn thảo và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 18/2019/NĐ-CP về Quản lý và thực hiện hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh tại Việt Nam; chủ trì soạn thảo và phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Bộ Tiêu chuẩn quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh; soạn thảo ban hành 10 thông tư về quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia, quy trình hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh; các bộ, ngành đã tham mưu, đề xuất với Quốc hội, Chính phủ và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về chính sách, chế độ hỗ trợ người khuyết tật, chính sách y tế đối với nạn nhân bom mìn, quy định về quản lý vật liệu nổ công nghiệp, cũng như tham gia một số công ước quốc tế có liên quan.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình 504, Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam (VNMAC), Quỹ, Hội hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam, Nhóm Đối tác phát triển khắc phục hậu quả bom mìn (MAPG), đồng thời, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt chi tiết kế hoạch các giai đoạn để thực hiện Chương trình 504.

Theo kết quả điều tra khảo sát bom mìn vật nổ, trước khi ban hành Chương trình hành động bom mìn quốc gia, diện tích nghi ngờ ô nhiễm bom mìn ở Việt Nam là 6,1 triệu ha đất đai, chiếm 18,82% diện tích đất của cả nước.

Giai đoạn 2010-2025, toàn quốc đã triển khai khảo sát và rà phá bom mìn, vật nổ được khoảng gần 530.000ha (trung bình đạt gần 35.000 ha/năm, tăng 35% so với giai đoạn trước) với tổng kinh phí gần 29 nghìn tỷ đồng; trong đó, ngân sách trong nước hơn 23 nghìn tỷ đồng, ngân sách viện trợ, hỗ trợ quốc tế trực tiếp là 5,6 nghìn tỷ đồng (tương đương khoảng 234 triệu USD).

Tính đến nay, diện tích nghi ngờ ô nhiễm bom mìn đã giảm xuống còn khoảng 5,57 triệu ha, tương đương 17,61% diện tích cả nước.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Quốc phòng đã chủ trì, phối hợp các bộ, ngành Trung ương, địa phương tổ chức điều tra, khảo sát, lập Bản đồ ô nhiễm bom mìn, vật nổ trên phạm vi toàn quốc và công bố số liệu vào tháng 3/2018, làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch cũng như tổ chức triển khai thực hiện.

Tại tỉnh Hà Giang (nay là Tuyên Quang), Lào Cai, Lạng Sơn, Cao Bằng, Quảng Ninh các dự án rà phá bom mìn, làm sạch đất đai phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc được tổ chức triển khai đã thể hiện rõ sự quan tâm, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, sự tri ân của toàn xã hội đối với các Anh hùng liệt sĩ, những người có công trong sự nghiệp đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần mang lại lợi ích kinh tế-xã hội thiết thực cho địa phương.

Các dự án khắc phục hậu quả bom mìn từ nguồn viện trợ không hoàn lại của chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế, như: Chính phủ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Australia, Na Uy các tổ chức quốc tế: MAG, NPA, Peace Tree đã đem lại hiệu quả thiết thực cho cuộc sống của người dân và đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước…

Kết quả của công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục được thể hiện qua số vụ tai nạn bom mìn ngày càng giảm rõ rệt, theo thống kê giai đoạn từ năm 2010-2025 có 593 nạn nhân do bom mìn vật nổ gây ra, từ năm 2010 đến 2016 có 463 nạn nhân; sau năm 2017 có năm chỉ xảy ra 1 đến 2 vụ tai nạn bom mìn, nhiều địa phương trong nhiều năm không xảy ra tai nạn bom mìn.

Đến năm 2025, đã có 100% đơn vị cấp xã xác định, phân loại, xếp hạng và cấp thẻ cho 3,5 triệu người khuyết tật (bao gồm cả nạn nhân bom mìn và nạn nhân chất độc hóa học); được trợ cấp hằng tháng và được hỗ trợ phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống... Trong đó, đã hỗ trợ hơn 6.000 trường hợp nạn nhân bom mìn và các đối tượng bị ảnh hưởng khác với số kinh phí hơn 52 tỷ đồng.

Đây là sự cố gắng rất lớn của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương cùng chung tay khắc phục hậu quả bom mìn. Bên cạnh đó, các tổ chức quốc tế như UNDP, UNICEF, CRS, Peace Tree, Hội Chữ thập đỏ quốc tế, đã tích cực tham gia các hoạt động hỗ trợ nạn nhân bom mìn tái hòa nhập cộng đồng và phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

Chương trình đặt mục tiêu quyết liệt công tác điều tra, khảo sát, rà phá bom mìn; triển khai thực hiện các chương trình, kế hoạch, dự án rà phá bom mìn phục vụ phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm an toàn cho nhân dân, bảo đảm quốc phòng-an ninh; phấn đấu đến năm 2050 cơ bản hoàn thành việc làm sạch gần 5,57 triệu ha đất ô nhiễm bom mìn đến độ sâu 0,5m; tăng tốc độ rà phá bom mìn đạt khoảng 237.000 ha/năm; ưu tiên thực hiện ở những khu vực trọng điểm phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, vùng ô nhiễm nặng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao...

Sau khi nghe các tham luận trong nước và quốc tế, kết luận hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, chiến tranh đã lùi xa nhưng hậu quả vẫn còn. Bom mìn sau chiến tranh vẫn cướp đi mạng sống của hơn 40 nghìn người vô tội, làm hơn 60 nghìn người bị thương; đẩy hàng nghìn gia đình lâm vào cảnh khó khăn do không có đất để sản xuất, canh tác. Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn dành sự quan tâm và xác định công tác khắc phục hậu quả bom mìn, khắc phục hậu quả chiến tranh là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách, lâu dài, được thực hiện bằng sức mạnh tự cường của dân tộc, giá trị nhân văn của dân tộc, sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế.

Việc ban hành Chương trình Hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh giai đoạn 2010-2025 (Chương trình 504) khẳng định nỗ lực, quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng, Nhà nước Việt Nam nhằm sớm loại bỏ hiểm họa do bom mìn, vật nổ, chất độc hóa học, trả lại môi trường an toàn, cuộc sống bình yên cho nhân dân, phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Sau 15 năm thực hiện Chương trình, chúng ta có thể khẳng định, công tác khắc phục hậu quả chiến tranh, bom mìn đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Nhấn mạnh một số nhiệm vụ trọng tâm, Thủ tướng yêu cầu, Chương trình giai đoạn 2026-2050 cần phải được kết thúc trước năm 2045; do đó các bộ, ngành, địa phương liên quan nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, bố trí đủ nguồn lực để quyết tâm hoàn thành chương trình này; Bộ Tài chính xây dựng lộ trình kết thúc chương trình, bố trí nguồn lực cho công việc của năm 2026 để bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững.

Bên cạnh đó, cần kêu gọi sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế. Tiếp tục xác định khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh là nhiệm vụ nhân đạo, nhân văn sâu sắc, quan trọng và cấp bách; xác định Quân đội vẫn là lực lượng nòng cốt thực hiện công tác này, bảo đảm tính mạng, sức khỏe, an toàn của người dân là trên hết, trước hết, tạo môi trường sạch sẽ, tạo điều kiện cho các địa phương bị ảnh hưởng bởi bom mìn phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về khắc phục hậu quả bom mìn, bảo đảm thống nhất, toàn diện, chuyên sâu, hiệu quả, tránh dàn trải, lãng phí. Tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu liên quan công tác khắc phục hậu quả chiến tranh. Chủ động mở rộng tăng cường hợp tác quốc tế, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nước cho công tác khắc phục hậu quả chiến tranh nói chung. Nâng cao năng lực toàn diện đối với Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam và hệ thống cơ quan khắc phục hậu quả bom mìn tại các địa phương theo mô hình chính quyền 2 cấp.

Chú trọng năng lực, khả năng, huy động, sử dụng tối đa các nguồn lực trong nước và quốc tế. Đẩy mạnh hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, để hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một “hình mẫu quốc tế tiên phong" trên mặt trận rà phá bom mìn, khắc phục hậu quả chiến tranh; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ; tăng cường nội địa hóa, tiến tới làm chủ công nghệ rà phá bom mìn; trong đó, tập trung vào một số công nghệ lõi (như cảm biến, drone, robot, Al...), biến công nghệ trở thành “chìa khóa" để thực hiện quản lý bom mìn chủ động, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đẩy nhanh tiến độ rà phá bom mìn. Tiếp tục tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức phòng tránh tai nạn bom mìn; chăm lo, hoàn thiện mô hình hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, tạo sinh kế, việc làm cho các nạn nhân.

Về một số nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng yêu cầu Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương liên quan khẩn trương hoàn thiện, đề xuất Chương trình giai đoạn 2026-2045, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 2/2026; khẩn trương thực hiện Đề án Nâng cao năng lực rà phá bom mìn vật nổ đến năm 2030 và những năm tiếp theo, tiếp tục tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác khắc phục hậu quả chiến tranh; triển khai vận động, tổ chức tiếp nhận các nguồn tài trợ, bảo đảm mục tiêu, tiến độ thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2045.

Bộ Tài chính tổng hợp các dự án thuộc Chương trình giai đoạn 2026-2045 vào danh mục ưu tiên bố trí nguồn lực. Bộ Ngoại giao tiếp tục chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, địa phương liên quan tăng cường hiệu quả của công tác ngoại giao nhân dân, huy động nguồn lực quốc tế để giải phóng đất bị ô nhiễm bom mìn, tạo không gian phát triển. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố nhanh chóng xây dựng cơ sở dữ liệu về khắc phục hậu quả chiến tranh…

Thủ tướng một lần nữa cảm ơn các nước, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, nhà tài trợ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh thời gian qua; đề nghị các bên cùng nhau đề cao trách nhiệm, xây dựng lòng tin, chung tay gìn giữ hòa bình, tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác cùng phát triển, đem lại sự an toàn, hạnh phúc cho mọi người dân.

* Tại hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ tặng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn.