"Ngựa trong nghệ thuật tạo hình": Đa sắc thái và giàu cảm xúc

Ngày 30/1, nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930-3/2/2026) và mừng xuân Bính Ngọ, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chính thức khai mạc trưng bày chuyên đề "Ngựa trong nghệ thuật tạo hình".

Triển lãm giới thiệu đến đông đảo công chúng 60 tác phẩm đặc sắc, được tuyển chọn từ các sưu tập mỹ thuật dân gian, mỹ thuật ứng dụng, mỹ thuật hiện đại và đương đại.

Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh chia sẻ: "Hình tượng ngựa đã xuất hiện trong hai tác phẩm là bảo vật quốc gia trong sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, đó là 'Gióng' của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm và 'Bác Hồ' ở chiến khu Việt Bắc của danh họa Dương Bích Liên".

Theo Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh, ngựa trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng, gắn liền với các huyền thoại lịch sử và tinh thần dân tộc, gắn liền với hình tượng Thánh Gióng qua những tác phẩm nổi tiếng như: Ngựa Gióng" của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, "Ông Gióng" của họa sĩ Ngô Mạnh Lân, "Gióng" của nhà điêu khắc Lê Công Thành, họa sĩ Trần Khánh Chương… Mỗi tác phẩm là sự kết hợp giữa nét truyền thống và bút pháp hiện đại, mang lại âm hưởng vang vọng về tinh thần dân tộc quật cường, bền bỉ và mạnh mẽ.

Gần gũi với đời sống của nhân dân vùng cao Việt Nam, ngựa không chỉ là vật nuôi mà còn là người bạn trung thành, gắn bó mật thiết với mọi hoạt động sinh hoạt, lao động và tinh thần của đồng bào.

Hình ảnh thân thuộc về những chú ngựa trong cuộc sống của các dân tộc thiểu số như H’mông, Tày, Nùng… được khắc họa sinh động và đa dạng qua các tác phẩm của nhiều họa sĩ nổi tiếng như: "Cho ngựa ăn" và "Chuẩn bị đi chợ" của danh họa Tô Ngọc Vân, "Làng Cộng hòa" của danh họa Nguyễn Văn Tỵ, "Bé cưỡi ngựa "của danh họa Bùi Xuân Phái, "Bản Sám Mấn" của danh họa Phạm Văn Đôn…

Trong giai đoạn kháng chiến, hình tượng ngựa được các họa sĩ thể hiện chân thực sinh động, là con vật đồng hành với các chiến sĩ khi băng rừng vượt suối, khi tiếp tế lương thảo. Ngựa trở thành một phần quan trọng, phương tiện hữu ích trong những ngày đầu kháng chiến gian khổ như: "Thồ hàng quân sự" của họa sĩ Nguyễn Sỹ Tốt, "Bộ đội và ngựa" của họa sĩ Nguyễn Tiến Chung.

Đặc biệt, hình ảnh những chú ngựa bên cạnh Bác Hồ được khắc họa vô cùng đặc sắc qua các tác phẩm "Rời lều cỏ Bác tiếp tục hành quân" của hoạ sĩ Nguyễn Trọng Kiệm, "Bác Hồ đi công tác" của họa sĩ Nguyễn Thụ, "Việt Bắc mùa xuân" của họa sĩ Giang Tô, "Xuân chiến khu" của họa sĩ Trần Chắt. Ngựa trở thành hình ảnh gần gũi thân quen cùng Bác Hồ trong kháng chiến.

Ngày nay, trong đời sống đương đại hình tượng ngựa đã trở thành biểu trưng cho sức mạnh, sự trung thành, ý chí vươn lên, là con vật mang lại may mắn và thành công, được thể hiện phong phú về ngôn ngữ tạo hình như: bộ tranh đồ họa "Ngựa" của họa sĩ Lê Bá Đảng, "Mr Ngọ" trong bộ 12 con giáp của nhà điêu khắc Nguyễn Thăng Long…

Có thể thấy rằng, xuyên suốt lịch sử mỹ thuật Việt Nam, hình tượng con ngựa xuất hiện sớm, phổ biến, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và văn hóa truyền thống. Trong mỹ thuật dân gian và mỹ thuật ứng dụng, ngựa được thể hiện mộc mạc, sinh động, phản ánh hình ảnh một loài vật trung thành, gần gũi với con người.

Tại lễ khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh cũng bày tỏ lời cảm ơn trân trọng nhất tới gia đình cố họa sĩ Ngô Mạnh Lân khi đã phối hợp với bảo tàng trong việc trưng bày và giới thiệu đến công chúng 4 tác phẩm được sáng tác cho bộ phim hoạt hình nổi tiếng "Chuyện ông Gióng".

Các tác phẩm được giới thiệu tại triển lãm chuyên đề "Ngựa trong nghệ thuật tạo hình" đa dạng về loại hình và chất liệu như: sơn mài, sơn dầu, lụa, tranh giấy, gỗ, đất nung, gốm… Tất cả được sáng tác bởi các nghệ nhân dân gian và nghệ sĩ tạo hình Việt Nam từ thời kỳ mỹ thuật Đông Dương, mỹ thuật kháng chiến đến nghệ thuật đương đại.

Thông qua triển lãm “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình", hình ảnh con ngựa không chỉ được nhìn nhận như một vật nuôi thân thuộc, có ích trong lao động và chiến đấu mà còn là một biểu tượng nghệ thuật mang nhiều cung bậc cảm xúc.