Trước thực tế đó, chính quyền địa phương chủ động tìm kiếm, đưa các giống cây mới phù hợp điều kiện thổ nhưỡng vào trồng nhằm tận dụng quỹ đất, nâng cao thu nhập trên cùng đơn vị diện tích.
Loài cây mới “bén rễ”
Gần ba năm nghiên cứu, thử nghiệm, các xã vùng sâu, vùng xa phía tây Quảng Ngãi đã mạnh dạn đưa giống cây công nghiệp ngắn ngày lên “vùng đất khó”, mở ra hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp và sinh kế cho người dân.
Sau hơn hai tháng xuống giống, những ruộng cây thuốc lá xanh mướt đang vươn mình trên vùng đất khô cằn ở thôn Đăk Xam, xã Đăk Môn. Trên hơn 10 ha đất đồi và ruộng lúa một vụ trước đây kém hiệu quả, các luống cây thuốc lá được trồng thẳng hàng từ sườn đồi xuống chân ruộng. Ở những khu vực cao, cây sinh trưởng mạnh, cao hơn một mét; những khoảnh đất thấp vừa xuống giống, cây phát triển đồng đều, xanh tốt. Mô hình trồng thuốc lá này do Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên xã phối hợp Công ty cổ phần Phát triển nông nghiệp công nghệ cao G.O.C Cao Nguyên triển khai. Hơn 40 đoàn viên, hội viên cùng khoảng 50 hộ dân trực tiếp tham gia trồng, chăm sóc. Khoảng 10 ha đất đồi triển khai mô hình trồng cây thuốc lá là bước khởi đầu cho việc hình thành vùng nguyên liệu cây công nghiệp mới tại khu vực miền núi phía tây tỉnh Quảng Ngãi.
Theo thống kê, xã Đăk Môn hiện có hơn 65 ha đất đồi và đất lúa một vụ năng suất thấp. Việc đưa cây thuốc lá vào canh tác được xem là giải pháp phù hợp để người dân “lấy ngắn nuôi dài”, vừa tận dụng đất đai, vừa có nguồn thu ổn định. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Văn Trà cho biết, qua quá trình trồng thí điểm, cây thuốc lá cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương. Mô hình dễ tiếp cận, phù hợp tập quán canh tác và chi phí đầu tư không quá lớn. “Thời gian tới, xã sẽ vận động người dân tham quan mô hình, từng bước mở rộng diện tích trên các quỹ đất lúa một vụ và đất bỏ hoang”, ông Trà thông tin.
Liên kết hình thành vùng nguyên liệu
Năm 2023, huyện Đăk Glei (tỉnh Kon Tum cũ) đã phối hợp với doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu cây thuốc lá, cây công nghiệp ngắn ngày được kỳ vọng cải thiện thu nhập cho nông dân. Qua một năm trồng thử nghiệm, cây thuốc lá chứng minh được sự phù hợp với vùng đất khó, cho năng suất và chất lượng ổn định. Theo quy hoạch, các xã Xốp, Ngọc Linh, Đăk Plô, Đăk Pék, Đăk Môn và Đăk Long (thuộc huyện Đăk Glei cũ) sẽ mở rộng diện tích, hình thành vùng nguyên liệu thuốc lá khoảng 300ha. Sau khi trồng thử nghiệm tại một số xã, cây công nghiệp này sẽ được nhân rộng trồng ở vùng đất hoang, đất ruộng bậc thang, diện tích canh tác nhỏ lẻ, phân tán hoặc không liền vùng liền thửa.
Sau khi sáp nhập tỉnh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cuối năm 2025, giống cây này tiếp tục được triển khai tại các xã Đăk Môn, Đăk Pék và Xốp, tỉnh Quảng Ngãi. Công ty cổ phần Phát triển nông nghiệp công nghệ cao G.O.C Cao Nguyên ký kết hợp tác với chính quyền địa phương theo hình thức liên kết chuỗi sản xuất-chế biến-tiêu thụ. Doanh nghiệp hỗ trợ cung ứng giống, vật tư, kỹ thuật, tổ chức sản xuất đến thu hoạch, sấy và bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Đồng thời, triển khai tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch cho người dân các xã tham gia chuỗi liên kết vùng nguyên liệu. “Được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn từ khâu làm đất, xuống giống đến chăm sóc, tôi thấy cây phù hợp với đất đồi của gia đình. Nếu vụ này hiệu quả, tôi sẽ mở rộng diện tích để tăng thu nhập”, anh A Nhôn, người dân xã Xốp chia sẻ.
Theo Phó Giám đốc công ty Nguyễn Nam Phương, cuối năm 2025 là vụ đầu tiên triển khai theo mô hình mới, người dân còn bỡ ngỡ nhưng đã từng bước làm quen với quy trình kỹ thuật và phương thức liên kết. Trung bình mỗi héc-ta thuốc lá mang lại thu nhập từ 40-60 triệu đồng mỗi vụ. Việc liên kết tiêu thụ giúp ổn định đầu ra và giá bán. Hiện nay, toàn vùng đã có hơn 50 ha với sự tham gia của gần 200 hộ dân. Tại các xã Đăk Pék, Xốp, nơi có nhiều công trình thủy điện đang triển khai, việc phát triển vùng nguyên liệu thuốc lá ở khu vực hạ du được kỳ vọng tạo thêm sinh kế, góp phần ổn định đời sống người dân vùng dự án. Bí thư Đảng ủy xã Xốp Trần Trọng Từ nhận định: “Xã có nhiều tiềm năng đất đai để phát triển nông nghiệp hàng hóa. Liên kết với doanh nghiệp đưa giống cây mới về địa phương giúp người dân mạnh dạn chuyển đổi sản xuất. Có bao tiêu sản phẩm, bà con yên tâm đầu tư, từng bước phát triển kinh tế gia đình”.
Ở các xã vùng sâu, vùng xa của tỉnh Quảng Ngãi, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao. Việc thiếu vốn, kỹ thuật và đầu ra cho sản phẩm vẫn là rào cản lớn. Vì vậy, các địa phương đang nỗ lực hợp tác với doanh nghiệp, đưa các mô hình sản xuất mới về cơ sở, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn lực về giống, vật tư, vốn và khoa học kỹ thuật. Những giải pháp mới đột phá từng bước hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả, góp phần cải thiện đời sống nhân dân, giảm nghèo bền vững ở vùng cao. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đăk Pék Nguyễn Thị Thương, để mô hình phát triển bền vững, cần sự hỗ trợ của tỉnh và các ngành chức năng trong việc thành lập hợp tác xã, bố trí nguồn vốn, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường tín dụng chính sách cho người dân tham gia trồng cây giống mới.
Từ những thửa đất khô cằn, kém hiệu quả, các giống cây mới đang dần phủ xanh vùng cao Quảng Ngãi, mở ra hướng đi bền vững trong phát triển nông nghiệp, góp phần nâng cao đời sống cho người dân miền núi.
