Thị trường lao động Việt Nam năm 2025 đã khép lại với một trạng thái tương đối ổn định. Tỷ lệ thất nghiệp không tăng đột biến, doanh nghiệp vẫn duy trì tuyển dụng ở nhiều ngành, thu nhập bình quân của người lao động tiếp tục cải thiện… Tuy nhiên, nếu nhìn về xu thế thì có thể thấy, dịch chuyển đang diễn ra từ cả sự tác động của chính sách và cung-cầu thị trường việc làm.

Việc phân tích hiện trạng 2025 trở nên cần thiết, để chuẩn bị cho những dịch chuyển có khả năng bộc lộ rõ hơn trong những năm tiếp theo.

Ổn định giữa những xô lệch nhẹ

Chính sách thuế quan của Mỹ đã gây ít ảnh hưởng hơn những gì được dự báo. Lạm phát có xu hướng giảm ở nhiều quốc gia. Việc đầu tư mạnh vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo tiền đề nâng cao cạnh tranh và năng suất lao động. Tăng trưởng toàn cầu đã có những điều chỉnh theo hướng khả quan.

Việt Nam luôn được các tổ chức quốc tế đánh giá có mức tăng trưởng cao nhất khối ASEAN. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2025 ước đạt 8,02%. Chúng ta tiếp tục giữ vững những lợi thế vốn có như cơ cấu dân số vàng. Lao động có việc làm tính chung cả năm 2025 đạt 52,4 triệu người, tăng 578,3 nghìn người. Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm duy trì ở mức thấp với khoảng 1,06 triệu người trong độ tuổi lao động thất nghiệp.

Tính chung năm 2025, thu nhập bình quân của lao động Việt Nam là 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 8,9%. Anh Nông V.T (32 tuổi, người dân tộc Tày ở Cao Bằng) giữ vị trí quản lý trong một nhà máy của Tập đoàn Samsung ở Bắc Ninh, cho biết mình làm ở công ty đã được hơn 10 năm. Mặc dù trình độ mới chỉ dừng ở hết lớp 12, nhưng do thời gian gắn bó cũng như học hỏi được nhiều kỹ năng, tự đào tạo trong công việc, mức thu nhập của anh hiện xấp xỉ 20 triệu đồng/tháng. Vợ anh làm cùng công ty, tuy mức thu nhập ít hơn nhưng gộp chung lại, gia đình anh với hai con còn nhỏ có mức sống ổn định. Câu chuyện của anh T là điểm sáng trong bức tranh thu nhập của người lao động.

Trong bối cảnh Việt Nam đang dịch chuyển dần cơ cấu lao động, một số ngành thâm dụng lao động bắt đầu phải cạnh tranh để tuyển dụng. Các ngành công nghệ thông tin, bán hàng, dịch vụ, vận chuyển… tiếp tục có nhu cầu tuyển dụng cao. Cùng với sự xuất hiện của làn sóng AI cũng như công nghệ bán dẫn, Việt Nam có khả năng đứng trước sự khan hiếm nhân lực chất lượng cao.

Ở nhiều phân khúc, đặc biệt là lao động trẻ và lao động trung cấp, cảm giác bất định về việc làm đã trở nên rõ nét hơn. Doanh nghiệp thận trọng hơn trong tuyển dụng, yêu cầu cao hơn về khả năng thích ứng, trong khi hệ thống đào tạo chưa theo kịp tốc độ thay đổi của nhu cầu sử dụng lao động. Những “lệch pha” này chưa lớn, nhưng đủ để đặt ra câu hỏi về độ bền của thị trường lao động trong trung hạn.

Nếu chỉ tính riêng quý IV/2025, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15-24 tuổi là 9,04%, cao hơn đáng kể so với tỷ thất nghiệp chung. Tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là 1,4 triệu người, chiếm 10,2% tổng số thanh niên. Mặc dù ở mức thấp so với một số quốc gia, song xét bối cảnh trong nước, tỷ lệ này cao so với mặt bằng chung của thị trường lao động. Hình ảnh những thanh niên đi làm công việc giao hàng trở nên phổ biến. Công việc mang tính thời vụ và không đóng bảo hiểm xã hội, xét trên khía cạnh nào đó, vẫn là một dạng thất nghiệp ẩn. Điều đáng lo hơn nữa khi nhiều người trẻ cảm thấy hài lòng với thu nhập, không có nhu cầu học tập để cải thiện năng lực.

AI chưa thay thế con người trong nhiều công việc, thực tế cũng chưa tạo ra những làn sóng sa thải ồ ạt. Tuy nhiên, những thay đổi đã diễn ra theo cách âm thầm hơn. Ở nhiều doanh nghiệp dịch vụ và văn phòng, các vị trí như nhập liệu, tổng hợp báo cáo, chăm sóc khách hàng... đang được gộp lại thành vai trò “đa nhiệm”. Một nhân sự phải vừa xử lý dữ liệu, vừa vận hành phần mềm, vừa tương tác với khách hàng trên nền tảng số. Một số công việc chưa biến mất, nhưng số lượng vị trí giảm đi và yêu cầu kỹ năng cao hơn. AI vì thế không xuất hiện như một lực lượng thay thế trực diện, mà như một “bộ lọc” mới của thị trường lao động.

Xu hướng dịch chuyển và bài toán ứng phó

Ngày 1/2/2026, 2.706 công nhân tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Panko Vina (thuộc Tập đoàn Dệt may Panko của Hàn Quốc) ở Thành phố Hồ Chí Minh sẽ bị mất việc sau khi nhà máy đóng cửa. Khi Tết Nguyên đán không còn xa, đây thật sự là cú sốc đối với người lao động. Nhưng rất khó đổ lỗi cho doanh nghiệp khi chính họ cũng vấp phải hàng loạt khó khăn và phải giải thể. Đây có thể là điểm khởi đầu của một xu hướng mới, khi lao động ở các ngành thâm dụng chịu ngày càng nhiều sức ép.

Trong nhiều năm, tấm bằng đại học được coi là tấm vé để bước vào thị trường lao động. Nhưng nay, AI đang làm lung lay công thức này. Theo dữ liệu của Indeed (ứng dụng việc làm có uy tín trên thế giới), gần 70% nhà tuyển dụng hiện cho rằng bằng cấp không còn là điều kiện bắt buộc cho các vị trí đầu vào. Thống kê của LinkedIn (nền tảng mạng xã hội về thông tin việc làm và hồ sơ ứng viên) cho thấy, tại nước Anh, số tin tuyển dụng không yêu cầu bằng đại học đã tăng 14% trong giai đoạn 2021-2024.

Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp bước các nước phát triển theo xu hướng trên. Nhưng nói như vậy không có nghĩa phủ nhận giá trị của môi trường đại học đem lại cho người trẻ. Xã hội đang dần dịch chuyển từ “chủ nghĩa bằng cấp” sang đánh giá năng lực thực tế. Giáo dục sẽ tiếp tục là “kim chỉ nam” cho thế hệ tiếp theo dưới hình thức linh hoạt hơn như các khóa học ngắn hạn, đào tạo nghề, hay khởi nghiệp…

Một xu hướng khi bước sang năm 2026 là ranh giới giữa “học” và “làm” không còn tách bạch như trước. Ở nhiều ngành, đặc biệt là sản xuất, dịch vụ và khối văn phòng, việc đào tạo không còn diễn ra trước khi gia nhập thị trường lao động, mà gắn trực tiếp với quá trình làm việc. Người lao động vừa làm, vừa phải học thêm kỹ năng để đáp ứng những yêu cầu liên tục được điều chỉnh.

Đại diện Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, hệ thống đào tạo đã ghi nhận nhu cầu học tập theo hướng ngắn hạn, linh hoạt và gắn với vị trí việc làm cụ thể, thay vì các chương trình đào tạo dài hơi, khép kín. Trong bối cảnh đó, khả năng học lại và thích ứng nhanh trở thành một phần không thể tách rời của năng lực nghề nghiệp.

Đại diện Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, hệ thống đào tạo đã ghi nhận nhu cầu học tập theo hướng ngắn hạn, linh hoạt và gắn với vị trí việc làm cụ thể, thay vì các chương trình đào tạo dài hơi, khép kín.

Năm 2025 khép lại không để lại một cú sốc rõ ràng cho thị trường lao động, nhưng cũng không còn cho phép sự chủ quan. Những gì đang diễn ra cho thấy thị trường đã bước sang trạng thái mới, nơi các chỉ số truyền thống chưa đủ để phản ánh rủi ro và xu hướng. AI chưa tạo ra sự thay thế ồ ạt, song đã góp phần định hình lại tiêu chí việc làm, cách doanh nghiệp sử dụng lao động và yêu cầu đối với người lao động. Từ nền hiện trạng đó, năm 2026 nhiều khả năng sẽ là giai đoạn thị trường lao động bộc lộ rõ hơn các phân tầng và dịch chuyển, không phải bằng những biến động dữ dội, mà bằng sự thay đổi âm thầm, kéo dài và khó đảo ngược.