Thuế mới, nỗi lo cũ

Cái khó của hộ kinh doanh nhỏ

Kinh doanh tại chợ Phú Cát (xã Kiều Phú, Hà Nội) đã nhiều năm nay, bà Hà Thị Vân, tiểu thương trong chợ còn chưa rõ cách thức kê khai thuế ra sao sau hàng loạt thay đổi, sửa đổi gần đây đối với quy định nộp thuế của hộ kinh doanh (HKD).

Một trong những khó khăn lớn nhất của HKD hiện nay xuất phát từ đặc thù hoạt động sản xuất, buôn bán nhỏ lẻ. Nhiều HKD mua hàng hóa theo lô lớn nhưng bán ra theo hình thức bán lẻ, bán từng phần nhỏ cho người tiêu dùng cuối cùng. Bà Lý là chủ một sạp hoa, chủ yếu mua lại từ các nhà buôn theo bó về bán lẻ cho khách vãng lai. Trong chợ, nhiều HKD nhập gạo theo bao lớn, sau đó bán lẻ 5 kg, 10 kg cho từng người. Trong các trường hợp như vậy, đầu vào có thể yêu cầu hóa đơn, nhưng đầu ra lại phát sinh nhỏ lẻ, không đồng đều theo thời gian. Việc xác định doanh thu thực tế để kê khai, đặc biệt trong các kỳ có lượng hàng tồn kho lớn, là vấn đề khiến nhiều hộ băn khoăn.

Thực tế cho thấy, số HKD có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm và hàng tồn kho từ năm cũ khá lớn. Không ít HKD nhập hàng số lượng lớn, như các cơ sở chế biến nông sản, xưởng đồ khô hoặc đại lý phân phối hàng tiêu dùng. Trong nhiều tháng, lượng hàng bán ra chưa tương xứng với lượng hàng nhập vào. Điều này dẫn đến tâm lý lo ngại rằng nếu kê khai không đúng thời điểm hoặc không phản ánh đầy đủ hàng tồn kho, HKD có thể bị hiểu nhầm là kê khai không trung thực, từ đó phát sinh rủi ro về xử lý thuế.

Việc mua bán hàng hóa trong dân không phải lúc nào cũng có đầy đủ hóa đơn. Đây là thực trạng phổ biến hiện nay. Sử dụng hóa đơn điện tử, phần mềm quản lý bán hàng, khai và nộp thuế điện tử là yêu cầu tất yếu trong quản lý thuế hiện đại. Tuy nhiên, với nhiều HKD nhỏ, đặc biệt là người lớn tuổi, việc làm quen với các ứng dụng công nghệ không đơn giản.

Ông Hoàng Anh, chủ một cửa hàng tại xã Liên Minh (Hà Nội) chia sẻ: “Khi kê khai thuế, chúng tôi luôn lo lắng gặp phải sai sót, bị phạt, tâm lý căng thẳng. Chủ trương này có mặt tích cực, nhưng đối với tiểu thương thì thật sự rất khó. Chúng tôi phải kê khai hằng ngày, phải quản lý hàng tồn kho, nếu áp dụng đúng quy định thì cần được hướng dẫn cụ thể, cầm tay chỉ việc liên tục trong thời gian dài mới có thể làm quen và thực hiện thành thạo”.

Bà Vân (chợ Phú Cát) cho biết: “Nộp thuế chủ yếu thông qua các ứng dụng điện tử, nhiều khi chỉ được hướng dẫn một lần, trong khi thao tác nhiều bước nên rất khó nhớ. Chúng tôi tự bán hàng, tự ghi chép, nhiều khi không có đủ thời gian để vừa bán vừa thực hiện đầy đủ các bước kê khai”. Có trường hợp bán xong hàng, đến cuối ngày mới sắp xếp lại chứng từ, đặc thù HKD là một nhân lực đảm nhận nhiều đầu việc nên khó xuất hóa đơn ngay tại thời điểm bán hàng. Chính vì vậy, nhiều người lo lắng sẽ bị xử phạt do chậm trễ hoặc làm sai quy trình, trong khi bản thân không biết phải bắt đầu từ đâu.

Khi được hỏi, hầu hết các HKD đều đồng tình mong muốn cơ quan thuế có những giải pháp đơn giản, phù hợp hơn với tiểu thương, để việc kê khai trở nên dễ thực hiện, giúp họ yên tâm tuân thủ chính sách thuế.

Hướng dẫn cụ thể, đồng hành cùng HKD

Dù đã được giải thích, tuyên truyền, một bộ phận HKD vẫn lo lắng rằng thuế kê khai sẽ làm tăng nghĩa vụ thuế, tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

Bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó trưởng Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết, trong bối cảnh đó, các chính sách thuế mới được ban hành được thiết kế theo hướng phân loại rõ ràng theo quy mô doanh thu, nhằm bảo đảm tính công bằng và phù hợp thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Theo quy định mới, kể từ ngày 1/1/2026, ngưỡng doanh thu không thuộc diện nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân được nâng từ 100 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Điều này đồng nghĩa HKD, cá nhân kinh doanh có doanh thu hằng năm từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ không phải nộp hai sắc thuế này, nhưng vẫn phải thực hiện kê khai. Đây được xem là thay đổi quan trọng, giúp giảm gánh nặng thuế cho các HKD nhỏ, đồng thời khuyến khích hoạt động kinh doanh minh bạch. Tuy vậy, để những thay đổi này thật sự đi vào cuộc sống, vấn đề then chốt vẫn nằm ở cách hướng dẫn và hỗ trợ thực thi.

Về hóa đơn điện tử, Bà Hiền cho biết chính sách tiếp tục kế thừa quy định hiện hành, trong đó HKD có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên phải sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định của Chính phủ. Đối với HKD có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống, pháp luật không bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử, đồng thời việc kê khai thuế được thực hiện một lần trong năm.

Tần suất kê khai thuế cũng được thiết kế linh hoạt theo từng nhóm doanh thu. HKD đang hoạt động từ năm 2025 và tiếp tục sang năm 2026 thực hiện kê khai hai lần trong năm. Trường hợp trong năm 2026 phát sinh doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng, việc kê khai và nộp thuế được thực hiện kể từ quý phát sinh doanh thu vượt ngưỡng. Với các HKD kê khai theo phương pháp thu nhập trừ chi phí, việc tạm nộp thuế được thực hiện theo quý, kèm theo quyết toán theo quy định.

Cục Thuế cho biết, trong số hơn 120 nhà cung cấp giải pháp đã đăng ký với cơ quan thuế hiện nay, có gần 40 đơn vị cung cấp các gói giải pháp trọn gói, từ phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số đến khai và nộp thuế điện tử. Các gói hỗ trợ đang đa dạng, ưu đãi hơn, thể hiện sự chung tay của toàn xã hội cùng ngành thuế trong quá trình chuyển đổi của HKD.

Bà Hà Thị Lan Anh, chuyên viên chính Ban Công nghệ chuyển đổi số và tự động hóa, Cục thuế, chia sẻ người dân sử dụng các phương tiện điện tử để thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp thuế như phần mềm hỗ trợ kê khai, nộp thuế qua ứng dụng trên mobile, phần mềm hỗ trợ offline và cổng dịch vụ công để hỗ trợ các thủ tục này. “Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, chúng tôi cũng ghi nhận vẫn còn những băn khoăn, lo lắng của HKD liên quan đến hàng tồn kho, mua bán trong dân, sai sót khi kê khai, thời điểm lập hóa đơn, kế toán và nguy cơ bị xử phạt. Những nội dung này đã và đang được ngành thuế tổng hợp để tiếp tục giải đáp, nhằm giúp bà con yên tâm hơn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế”, đại diện Cục Thuế khẳng định.

Ngành thuế cũng yêu cầu cán bộ, công chức phổ biến sâu rộng các chính sách pháp luật về thuế, xây dựng các cẩm nang hướng dẫn dễ hiểu, đa dạng hình thức tiếp cận, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm có tính chất trốn, tránh thuế. Đối với những sai sót không cố ý trong quá trình thực hiện, cơ quan thuế sẽ hướng dẫn, hỗ trợ để HKD khắc phục. Cơ quan thuế nhấn mạnh nguyên tắc đồng hành, hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt đối với các sai sót không cố ý trong giai đoạn đầu thực hiện. Việc xử lý vi phạm được đặt trong bối cảnh phân loại rõ giữa hành vi cố tình trốn, tránh thuế và những sai sót phát sinh do chưa quen với phương thức quản lý mới.