Muốn đi đường dài không thể làm ăn manh mún
Những ngày đầu năm, trên cánh đồng cà-rốt ở vùng ven sông Thái Bình, những thùng hàng được đóng gói cấp tập để kịp cho chuyến container xuất khẩu sang Nhật Bản. Cà-rốt được tuyển chọn khắt khe từ kích cỡ, mầu sắc đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, xếp ngay ngắn trong kho lạnh đạt chuẩn.
Từ những cánh đồng từng hoang hóa một thời gian dài, vùng này đang trở thành một vựa cà-rốt xuất khẩu chủ lực của doanh nghiệp. Nó đánh dấu thêm những bước tiến dài cho sản phẩm nông nghiệp Việt trên hành trình chinh phục thị trường thế giới, không chỉ bằng sản lượng, mà bằng chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng.
Ông Nguyễn Khắc Tiến, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Ameii Việt Nam cho biết, trước đây doanh nghiệp trồng và xuất khẩu cà-rốt chủ yếu bán hàng sang thị trường truyền thống trong khu vực. Nhưng chỉ trong vài năm gần đây, khi các hiệp định thương mại tự do được tận dụng tốt hơn, vùng nguyên liệu được chuẩn hóa và đầu tư chế biến sâu, cà-rốt Việt Nam đã có mặt ở những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU.
“Muốn đi đường dài, không thể làm ăn manh mún. Nông sản bây giờ phải làm như công nghiệp, có tiêu chuẩn, có đơn hàng, có câu chuyện”, ông Tiến chia sẻ.
Câu chuyện của cà-rốt không phải là cá biệt. Nó phản chiếu một bức tranh lớn hơn của ngành nông nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây.
Xuất khẩu lập kỷ lục mới
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tháng 12/2025 ước đạt 6,21 tỷ USD, tăng 9,7% so với tháng trước và tăng 7,9% so với cùng kỳ năm trước.
Lũy kế cả năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024, chính thức vượt ngưỡng 70 tỷ USD. Không chỉ tăng trưởng về kim ngạch, cán cân thương mại nông nghiệp cũng ghi nhận điểm sáng khi xuất siêu vượt mốc 20 tỷ USD.
Tại buổi họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, năm 2025, toàn ngành đã đạt được những kết quả rất tích cực, đặc biệt là xuất khẩu. “Đây không chỉ là con số kỷ lục mà là kết quả của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với thị trường”, ông Tiến nói.
Ở góc độ thị trường, châu Á tiếp tục là điểm đến lớn nhất của nông, lâm, thủy sản Việt Nam khi chiếm 45,2% tổng kim ngạch. Trung Quốc giữ vị trí dẫn đầu với 22,3% thị phần, theo sau là Mỹ với 20,6% và Nhật Bản đạt 7,1%. So với năm 2024, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 15,9%, Mỹ tăng 5,4%, trong khi Nhật Bản ghi nhận mức tăng tới 20,5%.
Đáng chú ý là sự bứt tốc ở các thị trường ngoài khu vực truyền thống. Xuất khẩu sang châu Âu tăng tới 34,2%, châu Phi tăng 68,1%, phản ánh dư địa mở rộng thị trường còn rất lớn.
Trong bức tranh xuất khẩu nông sản năm 2025, rau quả tiếp tục là ngành hàng tăng trưởng nổi bật khi mang về tới 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% giữa nhiều biến động. Đây là năm thứ 3 liên tiếp xuất khẩu rau quả lập kỷ lục và giữ vững đà tăng trưởng hai con số.
Cà-phê cũng bứt phá mạnh, mang về 8,57 tỷ USD, tăng hơn 50% nhờ giá xuất khẩu bình quân vượt 5.600 USD mỗi tấn; hạt điều và hạt tiêu ghi nhận mức tăng giá trị đáng kể dù sản lượng không tăng tương ứng. Thủy sản và gỗ tiếp tục giữ vai trò trụ cột với kim ngạch lần lượt 11,32 tỷ USD và 17,32 tỷ USD, song đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và môi trường.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu gạo năm 2025 giảm cả về sản lượng lẫn giá trị, đạt 7,9 triệu tấn với kim ngạch 4,02 tỷ USD; cao-su cũng ghi nhận xu hướng đi xuống, phản ánh sự điều chỉnh của thị trường và yêu cầu tái cơ cấu sản phẩm.
Tăng trưởng phải bền vững
Những con số của năm 2025 cho thấy, nông nghiệp Việt Nam đã đi được một chặng đường dài, nhưng cũng bộc lộ rõ thách thức. Phụ thuộc vào một số thị trường lớn, tỷ lệ xuất khẩu thô còn cao, chi phí logistics lớn và áp lực “xanh hóa” ngày càng gia tăng.
Bước sang năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 - 74 tỷ USD. Trong đó, nhóm nông sản khoảng 40 tỷ USD, thủy sản 12 tỷ USD, lâm sản và đồ gỗ 18,8 tỷ USD.
Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, trọng tâm không chỉ là tăng trưởng mà là phải tăng trưởng có chất lượng, bền vững và có khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu. Theo đó, ngành nông nghiệp sẽ tập trung triển khai đồng bộ chuỗi giải pháp từ vùng nguyên liệu đến thị trường.
Chuẩn hóa vùng nguyên liệu theo đơn hàng thị trường được coi là khâu then chốt. Việc mở rộng mã số vùng trồng, vùng nuôi, kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào và an toàn thực phẩm sẽ giúp giảm rủi ro cảnh báo, trả hàng. Đây vốn là những vấn đề từng khiến không ít doanh nghiệp “trả giá đắt”.
Song song với đó là đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm. Chẳng hạn từ cà-rốt tươi sang cà-rốt đông lạnh, nước ép, sản phẩm chế biến sẵn (RTE), từ phụ phẩm nông nghiệp sang thức ăn chăn nuôi, vật liệu sinh học.
Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cũng nhấn mạnh tới bài toán giảm chi phí logistics. Đây vốn là là “điểm nghẽn” chưa được tháo gỡ rốt ráo nhiều năm qua. Ông nhấn mạnh, phát triển kho lạnh, chuỗi lạnh, trung tâm logistics vùng và số hóa quy trình thông quan sẽ giúp nông sản Việt Nam cạnh tranh tốt hơn về giá và thời gian giao hàng.
Quan trọng hơn, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi xanh. Đo lường và giảm phát thải carbon, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, sản xuất phát thải thấp không còn là lựa chọn, mà là “giấy thông hành” để bước vào các thị trường cao cấp.
Với doanh nghiệp, như ông Nguyễn Khắc Tiến nhấn mạnh, thách thức lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam hôm nay không còn nằm ở kỹ thuật canh tác hay thị trường xuất khẩu đơn thuần, mà ở việc chuyển đổi sang một tư duy làm nông nghiệp mới.
Đó là tư duy coi tiêu chuẩn, giá trị và tính bền vững là điểm tựa xuyên suốt, nơi người nông dân, doanh nghiệp và Nhà nước cùng chung một hướng nhìn. Khi nền tảng ấy được thiết lập, nông sản Việt Nam không chỉ đủ điều kiện “đi ra” thị trường thế giới, mà còn đủ sức “đi xa” và đứng vững.
Bởi vậy, mục tiêu xuất khẩu 73 - 74 tỷ USD vào năm 2026 không đơn thuần là một mốc kim ngạch, mà là dấu hiệu khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng được đo bằng cả sản lượng, giá trị và sức bền dài hạn của nền nông nghiệp.
