Việc sớm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hạ tầng điện vận hành đồng bộ từ hệ thống trụ sạc đến các tủ đổi pin được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng, thúc đẩy quá trình chuyển đổi phương tiện theo hướng xanh và bền vững.
Theo thống kê, Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 100 nghìn xe máy điện, trong khi mới có khoảng 300 trụ sạc nhanh và gần 50 điểm đổi pin phục vụ loại phương tiện này. Theo khuyến cáo chung của thế giới, bình quân 50 xe máy điện cần có ít nhất một trụ sạc hoặc tủ đổi pin; thực tế cho thấy hạ tầng phục vụ xe máy điện của thành phố vẫn còn thiếu hụt đáng kể. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) trước năm 2050 để ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, cùng với nhu cầu sử dụng phương tiện giao thông điện, nhất là xe máy điện tại thành phố đang gia tăng nhanh, việc xây dựng và phát triển hệ thống hạ tầng sạc điện công cộng vì thế trở thành yêu cầu cấp bách, mang tính chiến lược lâu dài.
Vừa qua, hai doanh nghiệp là Công ty Great Wealth và Công ty V-Green đề xuất Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh xem xét cho phép lắp đặt khoảng 20 nghìn tủ đổi pin tại vỉa hè, các điểm dừng, nhà chờ xe buýt và trụ chiếu sáng, nhằm cung cấp nguồn điện cho phương tiện giao thông sử dụng điện. Đại diện Công ty Great Wealth cho biết, doanh nghiệp đề xuất lắp đặt 10 nghìn tủ đổi pin gắn bên cạnh cột đèn chiếu sáng trên các tuyến đường có vỉa hè phù hợp, phục vụ các dòng xe máy điện như Honda, Yadea, Yamaha, qua đó đáp ứng nhu cầu di chuyển của khoảng 400 nghìn lái xe công nghệ và giao hàng. Hai doanh nghiệp cam kết hoàn thành việc lắp đặt trong quý I/2026, nếu được chính quyền thành phố chấp thuận. Tuy nhiên, điều mà các doanh nghiệp băn khoăn nhất hiện nay chính là cơ sở pháp lý, nhất là việc chưa có bộ quy chuẩn cụ thể cho phép lắp đặt tủ sạc, tủ đổi pin tại các khu vực công cộng.
Theo Phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông (Sở Xây dựng), đơn vị đang phối hợp hoàn thiện Đề án chuyển đổi xe hai bánh từ xăng sang điện đối với đội ngũ lái xe công nghệ và giao hàng trên địa bàn. Theo đề án do Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng, mục tiêu đến năm 2028 sẽ chuyển đổi khoảng 400 nghìn xe hai bánh từ xăng sang điện, góp phần giảm phát thải và thúc đẩy lộ trình giao thông xanh của đô thị. Trưởng phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông Đỗ Ngọc Hải đánh giá, việc lắp đặt các tủ sạc điện, tủ đổi pin sẽ tạo thuận lợi cho người sử dụng xe điện, nhất là rút ngắn đáng kể thời gian thao tác. Theo đó, lái xe chỉ cần tháo pin trên xe và đổi sang pin đã được sạc sẵn trong tủ, không phải chờ đợi lâu. Theo tính toán của đơn vị đề xuất, chi phí cho mỗi lần đổi pin dự kiến khoảng 8.000 đồng, mức giá tuy chưa phải tối ưu nhưng được xem là phù hợp, góp phần hỗ trợ người sử dụng và quan trọng hơn là tạo động lực khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện theo hướng thuận tiện, sẵn sàng nhất.
Đại diện Sở Xây dựng cho biết, hiện Ủy ban nhân dân thành phố đã giao sở phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát các vị trí trên vỉa hè đủ điều kiện để lắp đặt tủ đổi pin. Nguyên tắc đặt ra là cần bảo đảm đầy đủ các điều kiện về trật tự, an toàn đô thị, không lấn chiếm vỉa hè, ảnh hưởng người đi bộ, không chắn lối ra vào nhà dân, trụ sở cơ quan, doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm việc thao tác đổi pin thuận tiện.
“Hiện nay, các doanh nghiệp vẫn chưa đề xuất cụ thể vị trí lắp đặt, vì vậy Sở Xây dựng đang chủ động rà soát những vị trí phù hợp. Các tủ đổi pin có chiều cao khoảng 1,8m, chiều rộng khoảng 60 cm; những vị trí đáp ứng được kích thước này và không ảnh hưởng đến không gian chung quanh sẽ được thống kê để triển khai. Khi danh mục vị trí được công bố, tất cả các đơn vị đáp ứng yêu cầu đều có thể đăng ký lắp đặt, bảo đảm công khai, minh bạch và không độc quyền cho bất kỳ doanh nghiệp nào”, ông Hải chia sẻ.
Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An, phương án khả thi nhằm bảo đảm an toàn giao thông và thuận tiện cho việc khai thác là bố trí tủ đổi pin trên vỉa hè, sử dụng tạm thời một phần hè phố, không gian được thiết kế phục vụ người đi bộ để lắp đặt. Việc lắp đặt chỉ chiếm dụng một phần diện tích vỉa hè và phục vụ mục đích kinh doanh, khai thác dịch vụ, do đó có thể xem xét áp dụng trường hợp “sử dụng tạm thời hè phố” theo quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 15/2023/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố khi tổ chức thực hiện. Trước mắt, Sở Xây dựng sẽ trình Ủy ban nhân dân thành phố xem xét, chấp thuận chủ trương cho lắp đặt thí điểm khoảng 1 nghìn tủ đổi pin trong quý I/2026. Cùng với đó, sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, lựa chọn các vị trí phù hợp về thiết kế, kích thước, bảo đảm ít ảnh hưởng đến giao thông làm cơ sở công bố bộ tiêu chuẩn kỹ thuật để doanh nghiệp triển khai lắp đặt.
Việc đề xuất triển khai hệ thống tủ đổi pin cho xe máy điện tại Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ giúp người dân không phải chờ sạc, giảm thiểu nguy cơ mất an toàn, nhất là nguy cơ cháy nổ trong quá trình sử dụng. Quan trọng hơn, giải pháp này không chỉ tháo gỡ nút thắt về hạ tầng mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh, thân thiện với môi trường.
