“Kẻ bên lề” len vào trật tự toàn cầu

Những gì diễn ra ngay đầu năm nay tiếp tục cho thấy công nghệ AI không còn đứng bên lề đời sống, mà trực tiếp tham gia định hình cách xã hội vận hành.

Đơn cử như trong tài chính, các ngân hàng tại châu Phi, châu Á và châu Âu đẩy mạnh bảo mật sinh trắc học bằng giọng nói, sử dụng AI phân tích cao độ, tần số, nhịp điệu nhằm xác thực danh tính khách hàng.

Không chỉ là cải tiến kỹ thuật, giải pháp này còn phản ánh sự dịch chuyển của niềm tin từ con người sang thuật toán. Trong y tế, AI đã xâm nhập vào những không gian nhạy cảm nhất.

Ở Mỹ, các tập đoàn công nghệ phát triển AI để giải mã bộ gene người. Tại Israel, AI có thể phát hiện bệnh tim chỉ từ hình ảnh siêu âm duy nhất. Những ứng dụng này mở ra hy vọng về y học chính xác, song cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư, kiểm soát dữ liệu sinh học, hay thậm chí cả “ranh giới đạo đức”.

AI cũng đi sâu vào đời sống gia đình và sản xuất. Hàn Quốc thử nghiệm chatbot AI hỗ trợ chăm sóc trẻ tại nhà, làm mờ ranh giới giữa công nghệ và giáo dục. Nhật Bản nghiên cứu sử dụng AI để xác định giới tính gà con ngay từ trong trứng…

Đáng chú ý, tham vọng về AI thậm chí đã vượt khỏi Trái đất. Trung Quốc triển khai AI đa dụng trên các vệ tinh đang hoạt động, cho phép xử lý dữ liệu trực tiếp trên quỹ đạo.

Song hành làn sóng bùng nổ các ứng dụng, là những tranh luận ngày càng gay gắt về quản trị. Việc Liên minh châu Âu (EU) yêu cầu AI phải trả phí sử dụng các tác phẩm có bản quyền tiếp tục phản ánh nỗ lực tái lập trật tự pháp lý.

AI không còn đứng ngoài luật chơi kinh tế, mà bị kéo vào trung tâm của những cuộc thương lượng về lợi ích, trách nhiệm và chủ quyền. Cũng chính trong bối cảnh trên, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) Davos 2026 diễn ra.

Cần phải nói rằng, WEF vốn không được thiết kế như hội nghị công nghệ, mà là không gian đối thoại giữa các nhà lãnh đạo chính trị, doanh nghiệp và hoạch định chính sách. Hàng chục năm, các công ty công nghệ chỉ đóng vai trò bên lề. Vậy nhưng, điều này đã dần thay đổi mạnh mẽ kể từ những năm 2010, khi AI từ một khái niệm đổi mới dần trở thành tài sản chiến lược.

“Bằng chứng sinh tử”: Cuộc chiến của con người với AI

29/01/2026 11:08

Đến Davos 2026, sự hiện diện áp đảo của các công ty AI, nhà sản xuất chip và nền tảng số cho thấy sự chuyển dịch dường như đã hoàn tất.

Không gian của Davos phản ánh rõ điều đó. Con phố chính, từng thuộc về ngân hàng và tập đoàn tư vấn, nay bị “chiếm lĩnh” bởi các “ngôi nhà công nghệ”, phát đi thông điệp thị giác rõ ràng về quyền lực của công nghệ trong trung tâm quản trị toàn cầu.

Trong chương trình nghị sự, AI không còn là chủ đề bên lề, mà được nhúng sâu vào quan hệ quốc tế. Hai trong những vấn đề nổi bật nhất tại Davos 2026 là phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump và vấn đề AI. Theo giới quan sát, hai nội dung này có mối liên hệ chặt chẽ.

Các cuộc trao đổi xoay quanh Greenland, khoáng sản chiến lược hay vị thế địa chính trị đều phản ánh cuộc cạnh tranh về quyền tiếp cận tài nguyên, kiểm soát chuỗi cung ứng và mức độ tự chủ công nghệ trong kỷ nguyên AI.

Một điều đáng nói nữa, tại Davos năm nay, công nghệ thậm chí được đánh giá ngày càng dẫn dắt chính sách. Trình bày về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), năng suất tăng theo hàm mũ và đột phá cận kề, các tập đoàn không chỉ thuyết phục nhà đầu tư, mà còn đặt các chính phủ vào thế lựa chọn, hoặc là tăng tốc, hoặc tụt hậu.

Dù được bao bọc bởi sự lạc quan, AI vẫn đặt ra một nghịch lý, khi vừa được xem là động lực tăng trưởng, vừa là nguồn rủi ro. AI làm sống lại nỗi lo đứt gãy thị trường lao động, với quy mô sâu rộng hơn.

Dù các công ty công nghệ tin rằng AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm, khoảng cách giữa kỳ vọng và tác động kinh tế vẫn còn xa.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn loay hoay ở giai đoạn thí điểm, trong khi chi phí hạ tầng, năng lượng và bán dẫn ngày càng phình to. Một “bong bóng AI”, nếu xảy ra, có thể là vì kỳ vọng đã bị đẩy lên quá nhanh.

Như vậy, thách thức lớn trong những năm tới không phải là phát triển AI nhanh hay chậm, mà là thiết lập cơ chế quản trị công bằng và hiệu quả, để kiểm soát công nghệ và phân bổ hợp lý lợi ích, cũng như xử lý hiệu quả rủi ro đi kèm.