Trong những năm gần đây bài toán an ninh nguồn nước tại Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết và báo động. Áp lực từ đô thị hóa, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp thâm canh cùng với tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đã khiến nhiều lưu vực sông đứng trước nguy cơ suy giảm cả về số lượng lẫn chất lượng nước. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết có giải pháp toàn diện về an ninh nguồn nước quốc gia - đặc biệt là Việt Nam nằm trong vùng, lãnh thổ mà chỉ có 37% lượng nước sẵn có được tạo ra trên lãnh thổ Việt Nam, còn lại phụ thuộc vào các nguồn từ bên ngoài.
Kiến tạo mô hình hợp tác: Hành động tập thể và hợp tác công-tư
Nguồn nước vốn dĩ là tài nguyên có tính liên vùng, liên ngành và gắn chặt với đời sống, kinh tế xã hội của một đất nước. Một lưu vực sông tác động đồng thời từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, kinh tế vùng và phát triển đô thị. Vì vậy để hiện thực hóa mục tiêu quốc gia về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và bảo đảm an ninh nguồn nước phải là mô hình hành động tập thể và hợp tác công-tư.
Thay vì những can thiệp rời rạc, mô hình hợp tác công-tư cho phép kết nối nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm thực tiễn, hình thành các giải pháp có tính hệ thống và khả năng nhân rộng. Cách tiếp cận này giúp các sáng kiến bảo vệ nguồn nước tạo ra tác động rõ nét hơn, bền vững hơn, khi giải pháp không chỉ phù hợp với bối cảnh địa phương mà còn nhận được sự đồng thuận và tham gia dài hạn của cộng đồng.
Đây cũng chính là sáng kiến và tiên phong lựa chọn mô hình hành động cùng cộng đồng và Chương trình hợp tác công-tư có cấu trúc rõ ràng, nhằm bảo đảm các nỗ lực bảo vệ, phục hồi và quản lý nguồn nước được triển khai một cách nhất quán, hiệu quả, qua đó tạo nền tảng cho những kết quả lâu dài về môi trường và xã hội.
Heineken Việt Nam kiến tạo mô hình hợp tác công tư
Trong Dự án “Bảo tồn Nguồn nước Vì một Việt Nam tốt đẹp hơn”, Heineken Việt Nam đã chủ động tiếp cận các bên liên quan theo mô hình công-tư, cụ thể là kết nối chặt chẽ với các bên quan trọng như Bộ Nông nghiệp và Môi Trường và WWF-Việt Nam. Cách tiếp cận này đã kiến tạo dự án “Cân bằng Nước của Heineken Việt Nam” được dựa trên cơ sở khoa học, bao gồm “Đánh giá Rủi ro Nguồn nước (SVA)” chi tiết nhằm hiểu rõ thách thức tại địa phương.
Các dự án “Bảo tồn nguồn nước” phải được triển khai trong phạm vi lưu vực đã xác định trong SVA và phải được xây dựng dựa trên Khung Kế toán Lợi ích Nước theo Thể tích - Volumetric Water Benefit Accounting của Viện tài nguyên Thế Giới (WRI) để tính toán và xác minh lợi ích về nước một cách chính xác và minh bạch.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Ninh - Ủy viên Ban chấp hành Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) đánh giá, dự án có phương pháp đo lường khoa học dựa vào tự nhiên giúp bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái cho các loài động, thực vật quý hiếm, đóng góp vào hành trình bảo tồn nguồn nước trong thiên nhiên. “Tôi cho rằng dự án cần được nhân rộng mô hình để thực hiện mục tiêu an ninh nguồn nước của quốc gia”, ông nói.
Tác động nổi bật từ mô hình đa bên
Từ cấu trúc hợp tác đó, Dự án “Bảo tồn Nguồn nước” đã được triển khai tại 3 lưu vực trọng điểm gồm sông Hồng, sông Đồng Nai và sông Tiền. Các hoạt động bảo tồn hướng đến mục tiêu bù hoàn nước đồng thời chú trọng cải thiện sinh kế và phục hồi hệ sinh thái gắn với đời sống người dân.
Tính đến nay, dự án đã góp phần trồng mới và nuôi dưỡng hơn 1.100 ha rừng và cây bản địa , hỗ trợ xây dựng 25 công trình nước sạch, giúp hơn 15.000 người dân tại các khu vực gặp thách thức về nguồn nước được tiếp cận nước sinh hoạt ổn định hơn. Nhiều mô hình nông nghiệp tiết kiệm nước được triển khai, giúp một số hộ dân giảm tới 70% lượng nước tưới, qua đó nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, tại lưu vực sông Tiền, Heineken Việt Nam đã đạt cột mốc bù hoàn hơn 690 triệu lít nước mỗi năm, hoàn thành mục tiêu cân bằng nước cho lưu vực này sớm hơn 5 năm so với lộ trình đặt ra vào năm 2030. Kết quả này được xem là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình hợp tác đa bên, khi các nguồn lực được kết nối, tiến độ được rút ngắn và tác động môi trường được gia tăng một cách thực chất, có thể đo lường.
Đại diện Heineken Việt Nam chia sẻ, với doanh nghiệp, phát triển bền vững là hành trình chung tay hành động, đòi hỏi sự tham gia của Nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương. Trong tương lai, Heineken Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững cam kết đặt phát triển bền vững làm kim chỉ nam trong mọi hoạt động sản xuất và kinh doanh, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa bên nhằm hiện thực hóa các tham vọng xuyên suốt ba trụ cột chính: Môi trường, Xã hội và Uống có trách nhiệm.
Nhân rộng mô hình cho phát triển bền vững tại Việt Nam
Từ mô hình của Heineken Việt Nam, có thể thấy rõ một kinh nghiệm quan trọng: các dự án thực sự bền vững xuất phát từ mô hình và cách quản trị, cần chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ rời rạc sang tham gia sâu hơn vào cấu trúc quản trị tài nguyên. Hợp tác đa bên không chỉ giúp tối ưu nguồn lực, mà còn tăng cường quản trị, tăng tính minh bạch và bảo đảm hiệu quả dài hạn.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với các chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, trong đó vai trò của khu vực tư nhân ngày càng được đề cao.
Thành công của Heineken Việt Nam cho thấy bảo tồn nguồn nước tại Việt Nam hoàn toàn có thể đạt hiệu quả cao khi chính sách, khoa học và hành động thực tiễn được kết nối chặt chẽ. Vượt ra ngoài khuôn khổ một giải thưởng, mô hình hợp tác đa bên này mở ra những gợi ý thiết thực để nhiều doanh nghiệp cùng tham gia, đồng hành với Nhà nước và cộng đồng trong mục tiêu phát triển bền vững dài hạn.
