Cặp đôi kết nối
Ngay từ khi ra đời cách đây hơn một năm, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” đã nhanh chóng đón nhận sự hưởng ứng tích cực của xã hội, nhất là từ phía các cơ sở giáo dục đại học có năng lực mạnh về nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ. Tiếp theo đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW về “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” được ban hành, khẳng định vai trò trung tâm của giáo dục trong chiến lược phát triển quốc gia, đặt mục tiêu đưa giáo dục Việt Nam vươn tầm thế giới với lộ trình rõ ràng.
Theo ông Lê Xuân Trung, Phó Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ, hai nghị quyết nêu trên như cặp đôi kết nối, tạo động lực phát triển đa lĩnh vực. Trong đó, Nghị quyết 57 tạo công cụ cho Nghị quyết 71 với nền tảng tiến bộ về khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng internet giúp hiện đại hóa giáo dục - đào tạo như trường học số, học liệu thông minh… Ngược lại, Nghị quyết 71 tạo đầu vào cho Nghị quyết 57 với nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần thực hiện đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. Không chỉ đưa tin, tổ chức sự kiện, tọa đàm, hội thảo, báo chí còn tham gia tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, bất cập khi triển khai nghị quyết và cung cấp thêm các giải pháp hợp lý để điều chỉnh, bổ sung chính sách.
Ông Trung cho rằng, cũng như sự cộng hưởng của hai nghị quyết, nếu tạo được nhóm hành động giữa báo chí và các trường đại học trong lĩnh vực này sẽ tận dụng tốt nhất thế mạnh mỗi bên đang sở hữu. Bên cạnh vai trò “báo chí hóa” và “cuộc sống hóa” để đưa nội dung từng nghị quyết đi sâu vào thực tiễn, lan tỏa những mô hình sáng tạo, báo chí còn có thể đồng hành cùng các trường, viện trong công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Muốn có quốc gia số thì phải có công dân số. Báo chí có thể tổ chức đào tạo, bình dân hóa kỹ năng số cho người dân khi các trường đại học sẵn sàng chung tay.
Ông Tô Đình Tuân, Tổng Biên tập Báo Người lao động cũng cho rằng, báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc đưa các nghị quyết đến với từng người dân: “Báo chí phải chuyển tải thông tin làm sao để mọi người dân đều hiểu được như thế nào là đổi mới sáng tạo, đổi mới khoa học - công nghệ, phát triển giáo dục… để đưa đất nước vào giai đoạn phát triển mới. Ngoài công tác truyền thông, báo chí sẵn sàng chung tay kêu gọi sự ủng hộ của doanh nghiệp, xã hội để trường đại học nghiên cứu, phát triển các công trình thật sự hiệu quả”.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan báo chí là theo dõi hành trình đổi mới sáng tạo, đưa các nghị quyết vào cuộc sống, kiên quyết phản biện những quan điểm sai trái, lệch lạc và cổ vũ cho sự đầu tư “đến nơi đến chốn” của các cơ sở khoa học. Cùng với sự tác động mang tính tích cực đến các viện, trường và cộng đồng, báo chí cũng tìm hướng để tự đổi mới sáng tạo, thay đổi công nghệ nhằm thích ứng tốt hơn. Theo Tổng Biên tập Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh Mai Ngọc Phước, từ nghị quyết muốn đi vào cuộc sống phải thể chế hóa thành các quy định pháp luật, chủ trương, chính sách… Báo chí Việt Nam là báo chí giải pháp nên luôn mạnh dạn góp ý cho các chủ trương, chính sách, để các quy định pháp luật, nghị quyết được thực thi hiệu quả. Đồng thời đề xuất, kiến nghị những giải pháp cho giai đoạn mới. Với Nghị quyết 57 và 71, muốn thực hiện điều này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường đại học và các cơ quan báo chí.
Tận dụng mọi nguồn lực
Được đánh giá là cơ sở khoa học có thế mạnh về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, Trường đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu vào năm 2035 sẽ trở thành một trung tâm đào tạo, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á. Đến năm 2045, trường sẽ có khả năng dẫn dắt mạng lưới đào tạo và đổi mới sáng tạo liên quốc gia, đồng thời đóng góp thực chất cho sự phát triển công nghệ, công nghiệp sáng tạo trong nước cũng như khu vực.
Công bố khoa học trên các cơ sở dữ liệu uy tín đang là thế mạnh của cơ sở giáo dục đại học này. Hiện nay, hiệu suất công bố khoa học uy tín của trường đạt 2.76 bài/tiến sĩ và 1.82 bài/giảng viên, tiệm cận trình độ các đại học hàng đầu Hàn Quốc và khu vực. Trong 10 năm qua, trường đã ký kết gần 9.000 hợp đồng chuyển giao công nghệ, tổng giá trị hơn 1.700 tỷ đồng. Cái bắt tay giữa “ba nhà” đã hình thành hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển sôi động, gắn nghiên cứu với thực tiễn sản xuất. Đây còn là đơn vị tiên phong xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp - đổi mới sáng tạo với Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Công nghệ (ra đời từ năm 2010), FabLab và Prototype Lab hỗ trợ thử nghiệm sản phẩm cùng Công ty Công nghệ BKHCM, Công ty cổ phần KHCN Bách khoa và các trung tâm hỗ trợ thương mại hóa. Đến năm 2025, trường đã hỗ trợ 98 dự án khởi nghiệp công nghệ. Trong đó có 28 dự án khởi nghiệp thành công (chiếm khoảng 28%). Nhà trường đã đưa môn học khởi nghiệp vào 100% chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học. Cùng với đó là việc tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo từ các trường đại học uy tín trên thế giới.
GS, TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng nhà trường nhận định, ở Việt Nam, hoạt động nghiên cứu và phát triển thường được thực hiện tại các trường đại học, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp đủ tiềm lực. Trong đó, các trường đại học đang đóng vai trò chủ đạo. Có thể coi trường đại học là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời là trung tâm nghiên cứu, hợp tác đổi mới sáng tạo, đóng vai trò “điểm nút” kết nối với thị trường và xã hội. “Sự kết hợp giữa giáo dục đại học và truyền thông chiến lược chính là cầu nối để đưa các nội dung của nghị quyết từ khung chính sách sang hành động thực tiễn, tạo sức lan tỏa trong toàn xã hội”, ông Phong lý giải.
Hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa cho rằng, mối liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học - công nghệ thời gian qua vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Do đó, cần có thêm sợi dây kết nối từ các cơ quan báo chí để giúp doanh nghiệp và trường đại học nhận diện rõ hơn năng lực cốt lõi của nhau. Mô hình “ba nhà” chỉ vận hành hiệu quả khi Nhà nước kiến tạo đúng - Nhà khoa học nghiên cứu trúng - Nhà doanh nghiệp ứng dụng nhanh, tạo thành một chuỗi liên thông từ chính sách đến tri thức và thị trường. Bên cạnh đó, truyền thông cũng cần tham gia tích cực hơn trong quá trình cùng trường đại học định hướng nhận thức về lĩnh vực STEM cho học sinh từ sớm, qua đó thu hút nguồn nhân lực dồi dào và tiềm năng trong lĩnh vực này.
Theo PGS, TS Phạm Tấn Thi, Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ nhà trường, Nghị quyết 57 tạo ra nhiều động lực phát triển cho các cơ sở nghiên cứu khoa học như cơ chế đặt hàng, đầu tư, hợp tác công - tư thương mại hóa kết quả nghiên cứu… Các nhà khoa học sẽ có thêm cơ hội, không gian sáng tạo tốt hơn và điều kiện hợp tác với doanh nghiệp địa phương để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Với các định hướng công nghệ chiến lược, nhà khoa học sẽ tập trung nghiên cứu theo những bigtech, hướng vào công nghệ sâu, công nghệ hiện đại để tạo ra những giải pháp cho công nghệ thúc đẩy… Muốn làm tốt điều này, cộng đồng khoa học cần chủ động hơn trong cơ chế “sandbox” và mô hình liên kết “ba nhà”, trong đó Nhà nước là kiến tạo và đặt hàng, Nhà trường đóng vai trò đào tạo và nghiên cứu, Nhà doanh nghiệp tổ chức sản xuất để bảo đảm những ý tưởng hay sớm đi vào thực tiễn.
