Quá trình triển khai các đồ án quy hoạch trước đây đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Hà Nội từng đối mặt với tình trạng phát triển tự phát, hạ tầng theo sau đô thị hóa dẫn đến ùn tắc giao thông nghiêm trọng, ngập úng thường xuyên và ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng.
Những hạn chế này xuất phát từ tư duy “quy hoạch để xây dựng” thay vì “hạ tầng dẫn dắt quy hoạch”, khiến nguồn lực bị phân tán, thiếu đồng bộ giữa các lĩnh vực. Từ kinh nghiệm đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 18 (nhiệm kỳ 2025-2030) đã xác định đột phá chiến lược, chuyển sang mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, với tư duy mới “hạ tầng dẫn dắt quy hoạch”.
Việc này đòi hỏi phải rà soát, điều chỉnh cấu trúc đô thị hiện hữu, mở rộng ranh giới phát triển trung tâm để đáp ứng nhu cầu dân số tăng nhanh và các dự án trọng điểm.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Dương Đức Tuấn đã chỉ ra những tồn tại cần sớm được xử lý:
Thiếu thống nhất trong các ý tưởng phát triển mới, nhất là đối với các giải pháp then chốt nhằm xử lý tình trạng ách tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường, quản lý không gian xanh, không gian công cộng và phân bố dân cư. Những bất cập này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống, mà còn cản trở tăng trưởng kinh tế bền vững.
Bước chuyển quan trọng đang thể hiện rõ nét qua bức tranh hạ tầng giao thông đô thị. Năm 2025, nhất là các tháng cuối năm đã chứng kiến tốc độ triển khai thần tốc các dự án đường vành đai.
Với dự án Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu-Voi Phục (dài khoảng 2,2 km, tổng mức đầu tư hơn 7.200 tỷ đồng), sau nhiều năm chậm trễ do vướng mắc giải phóng mặt bằng, dưới chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy và Ủy ban nhân dân thành phố, công tác giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn thành trước ngày 15/12/2025. Tuyến đường được thông tuyến kỹ thuật ngày 15/1/2026.
Đường Vành đai 2,5 dài hơn 19 km đang được tăng tốc triển khai giải phóng mặt bằng các đoạn còn lại, nhất là ba đoạn then chốt (Khu đô thị mới Dịch Vọng-Dương Đình Nghệ; Vũ Phạm Hàm-Trần Duy Hưng; Ngụy Như Kon Tum-Nguyễn Trãi), phấn đấu hoàn thành trong quý I/2026, toàn tuyến hoàn thiện trong năm 2026.
Chiến lược phát triển hạ tầng của Thủ đô đang thể hiện rõ nét tập trung vào hạ tầng đồng bộ, hiện đại và thông minh, với hàng loạt dự án trọng điểm như 7 cầu vượt sông Hồng; các tuyến đường sắt đô thị số 2 và số 5.
Ưu tiên hạ tầng dẫn dắt, đi trước một bước để định hình không gian đô thị, các đại dự án đang được gấp rút triển khai quy hoạch sẽ có tác động lớn đến hạ tầng đô thị, đó là dự án Đại lộ trục cảnh quan sông Hồng (quy mô 11.000 ha); Khu đô thị thể thao Olympic (hơn 16.000 ha).
Cùng với đó, Ủy ban nhân dân thành phố đang nghiên cứu đề xuất chủ trương dự án mở rộng Quốc lộ 1 từ trung tâm thành phố đến hết địa phận Hà Nội (giáp Ninh Bình), được thực hiện theo phương thức đối tác công-tư (PPP).
Tại hội nghị công bố quyết định thành lập Ban Chỉ đạo quy hoạch Thủ đô cuối tháng 11/2025, Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh, tình trạng úng ngập, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ, tái thiết đô thị phải được xử lý triệt để.
Quy hoạch xác lập rõ cấu trúc không gian đa trung tâm, hình thành hành lang kinh tế, vùng sinh thái, phân định khu chức năng đặc thù, thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đô thị thông minh. Hà Nội cũng đang xây dựng, đề xuất cơ chế đầu tư linh hoạt, huy động nguồn lực xã hội qua mô hình đối tác công tư (PPP) để các dự án chiến lược khả thi trong thực tế.
Với các đại dự án có quy mô lớn nhất từ trước đến nay đang được quy hoạch, theo đánh giá của nhiều chuyên gia về quy hoạch-đô thị, thành phố Hà Nội cần xác định chương trình phát triển đô thị, kế hoạch thực hiện quy hoạch gắn với năng lực, nguồn lực để thực thi. Cùng với việc triển khai xác lập Quy hoạch Tổng thể Thủ đô, cần có kế hoạch để các xã, phường rà soát, gỡ bỏ những quy hoạch, dự án treo đã tồn tại nhiều năm.
Tiến sĩ, kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, việc hoàn thiện Quy hoạch Tổng thể Thủ đô không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chiến lược, mở ra không gian phát triển mới cho nhiều thập kỷ tới. Quy hoạch phải được xây dựng trên nền tảng khoa học, cập nhật yếu tố mới và gắn với thực tiễn.
